මානසික රෝග සැඟවිය යුතු රහසක් ද?

මානසික රෝග යනු පුද්ගලයාගේ මොළය ආශ්‍රිත සාමාන්‍ය රසායනික ක්‍රියාකාරිත්වය වෙනස් වීම හේතු කොටගෙන පුද්ගලයකුගේ සිතිවිලි, හැඟීම් සහ හැසිරීම වෙනස් වීමයි. මොළයේ රසායනිකයන්ගේ වෙනස්වීම්, ජානමය බලපෑම්, මානසික රෝග ඇතිවීම සඳහා බලපාන කායික ලක්ෂණ වශයෙන් හඳුනාගත හැකි අතර පාරිසරික සාධක සහ අත්දැකීම් මත ගොඩනැඟෙන පීඩාකාරී තත්ත්වයන් බාහිර සාධක වශයෙන් හඳුනාගත හැකි වේ. විවිධ හේතු සාධක හේතුවෙන් විවිධ වර්ගයේ මානසික රෝග පුද්ගලයන්ට ඇති වේ.මෙම මානසික රෝග ගණනාවක් මෙලෙස දැක්විය හැකිය. මෙම මානසික රෝගවල ඇති විවිධ ලක්ෂණ අනුව මේවා තවත් අනුකාණ්ඩවලට වර්ගීකරණය කරයි.

• භින්නෝන්මාදය

භින්නෝන්මාදය යනු මානසික ආබාධයක් වන අතර මනසේ ක්‍රියාවලිය බිඳ වැටීමෙන් සහ දුර්වල වූ චිත්තවේග ප්‍රතිචාරයන්ගෙන් එය පෙන්නුම් කරයි. භින්නෝන්මාදය මඟින් සාමාජීය සහ ක්‍රියාවෙහි ගැටලු ද ඇති කරයි. සාමාන්‍යයෙන්, ලක්ෂණ පෙන්නුම් කිරීම ආරම්භ වන්නේ තරුණ වියෙහි දී වන අතර අදාළ පුද්ගලයාගේ හැසිරීම සහ අත්විඳ ඇති අත්දැකීම් මත පදනම්ව රෝග විනිශ්චය සිදු කරනු ලැබේ. භින්නෝන්මාදය ආක්‍රමණය විය හැකි තීරණාත්මක අවධිය වන්නේ තරුණ වියේ සමාජීය සහ වෟත්තීමය වර්ධනයක් පෙන්නුම් කරන නවයොවුන් වියේ අවසාන භාගය සහ වැඩිහිටි වියට එළැඹීමට පෙර අවස්ථාවයි. භින්නෝන්මාදය රෝගී තත්ත්වය මැඩපැවැත්වීම උදෙසා රෝගී අවස්ථාව ඉක්මනින් හඳුනාගැනීමටත් එහි පූර්ව ලක්ෂණ පෙන්නුම් කෙරෙන අවස්ථාවේ දී ම (රෝග ආක්‍රමණයට පෙර) ප්‍රතිකාර කිරීමටත් මෑතක දී බොහෝ කටයුතු යොදා තිබේ. එනම්, රෝගයේ ලක්ෂණ ඉස්මතු වීමට පෙර මාස 30ක් තරම්වත් කලින් රෝගය අනාවරණය කර ගැනීමටය. භින්නෝන්මාදය තත්ත්වය තවත් වර්ධනය වන විට, ඇති වී නැති වී යන හෝ ස්වයං-සීමාකාරී මනෝ විකාරී තත්ත්වයක් අත්දැකීමට සිදු වනු ඇත.
• මනෝභාව අක්‍රමතා (Mood Disorders)

මෙම රෝගයේ ප‍්‍රධාන කොටස් දෙකකි. Manic Episode වල ප‍්‍රධාන ලක්ෂණ වන්නේ මෙම රෝගය ඇති පුද්ගලයන් එක් කාලයක දී එක දිගට එක කාර්යයක නිරත වන අතර අධික ක්‍රියාකාරීත්වයෙන් යුක්ත වේ. එමෙන්ම ඉතාම සතුටින් කාලයක දි ජීවත් වෙයි. නමුත් මෙම රෝගයේ අනෙක් අන්තය වන විට එක් කාලයකදී එම රෝගීන් ඉතාම දුකෙන් ජීවත් වෙයි. මුලින් පැවති ක්‍රියාකාරී බව අඩු වේ. නිතරම කල්පනා කිරීම සිදු කරයි. එම තත්ත්වය නිසා විෂාදය සෑදීමට ප‍්‍රවණතාවක් ඇත.

• ආහාර ගැනීමේ අක්‍රමතා ( Eating Disorders )

මෙම රෝගයේ වර්ග රාශියක් ඇත.ඇතැම් පුද්ගලයන් ආහාර සම්බන්ධ කරුණුවල දී මානසික රෝගයන්ගෙන් පීඩා විඳින බව ඇතැමෙකු පිළිගැනීමට අකමැති වේ. Anorexia Nervosa යන රෝගයේ දී ඉතාම කෙට්ටු පුද්ගලයන් තමා ඉතා මහත බව සිතා ආහාර පාලනය සිදු කරයි. තරුණ කාන්තාවන්ට මෙම තත්ත්වය වැඩි වශයෙන් පවතින බව සොයාගෙන ඇත. Bulimia Nervosa යන රෝගයේ දී වැඩියෙන් ආහාර ගෙන තමා ආහාර ගත්තා වැඩි යැයි සිතා එම ආහාර වමනය කිරීම සිදු වන බව පෙන්වා දී ඇත.

• ඩිමෙන්ෂියාව (Dementia)

මහලු වයසේ පුද්ගලයන් මෙම රෝගයට බහුලව මුහුණ දෙනු ලබයි.මොළයට දැඩි ලෙස හානි සිදුවීම නිසා ද මෙම තත්ත්වය ඇති විය හැක. අමතක වීම ප‍්‍රධාන රෝග ලක්ෂණය වේ. එය අසාමාන්‍ය තත්ත්වයකි. අංශභාගය වැනි රෝග ඇති පුද්ගලයන්ගේ මොළයට සිදුවන බලපෑම සහ හානිය නිසා ද මෙම රෝග තත්ත්වය ඇති වීමට ප‍්‍රවණතාවක් ඇති බව පර්යේෂණ මඟින් පෙන්වා දී ඇත. Vascular Dementia යනු අංශභාගය වැනි රෝග තත්ත්වයන්ගේ බලපෑම නිසා ඇති වන අමතක වීමේ Dementia තත්ත්වයයි.

• නින්ද ආශ්‍රිත අක්‍රමතා (Sleeping Disorders)

නින්දේ ඇතිවන අක‍්‍රමිකතා සහ මානසික ව්‍යාකූලත්වය යටි සිතෙහි ඇති වියවුල් සහගත බව, මානසික කම්පනය වැනි තත්ත්වයන් මෙම රෝගී තත්ත්වයට හේතු වේ. මෙහි ප‍්‍රධාන කාණ්ඩ කිහිපයක් හඳුනාගත හැකි වේ. ඒ අනුව රෝග ලක්ෂණ වෙනස් වේ.

 Hypersomnia – නිතර ම නිදා ගැනීම ප‍්‍රධාන ලක්ෂණය වේ.
 Insomnia – නින්ද නොයෑම ප‍්‍රධාන ලක්ෂණය වේ.
 Night Mares – නින්දෙන් අවදි වීම, භය වීම, හීනෙන් කතා කිරීම ප‍්‍රධාන ලක්ෂණ වේ. කුඩා ළමුන්ට මෙම තත්ත්වය බහුලව ඇත.
 Night Terrors – මෙය ඉතාම දරුණු තත්ත්වයකි. නින්දෙන් අවදි වීම සහ ප‍්‍රචණ්ඩකාරී ලෙස හැසිරීම, ඇතැම් විට මනුෂ්‍ය ඝාතන සිදු කිරීමට ද යොමු වේ.
 Sleep Walking – නින්දෙන් ඇවිදීම මෙය දරුණු රෝගයක් නොවේ. නමුත් එහි දී එම පුද්ගලයාට අනතුරක් සිදුවීමේ අවදානමක් ඇත.

• විඝටන අක්‍රමතා (Dissociative Disorders)

මෙහි ප‍්‍රධාන ලක්ෂණය වන්නේ පුද්ගලයාගේ යටි සිත තුළ මතකය නැති වීම නිසා තමා කවුද යන්න පිළිබඳ අමතක වී තමාගේ අනන්‍යතාව හඳුනාගැනීමට නොහැකි වීමයි. මෙවැනි රෝගී තත්ත්වයක් ඇති පුද්ගලයන් විවිධ අවස්ථාවන්වල විවිධ පුද්ගලයන් වශයෙන් හැසිරේ. නිදසුනක් වශයෙන් මෙම රෝගය ඇති වෛද්‍යවරයෙකු වන අයෙක් කාලයක දී අතුරුදන් වී වෙනත් ස්ථානයක අත්උදව්කරුවෙකු වශයෙන් සේවය කිරීම.

• සෝමාටෝෆෝම් රෝග (Somatoform Diseases)

අනෙක් අයගේ අවධානය ලබා ගැනීමට නිතරම කටයුතු කරයි. තමාට කිසිදු රෝගයක් නොමැති වුව ද කුමන හෝ රෝගයක් ඇති බවට අඟවා ඒ තුළින් අනෙක් අයගේ අවධානය ලබා ගැනීමට උත්සාහ කරයි.

• ලිංගික අක්‍රමතා (Sexual Disorders)

මෙම රෝග තත්ත්වය පිරිමි පුද්ගලයන් අතර බහුලව ම දැකිය හැකිය. මෙම රෝග තත්ත්වයන්ගෙන් පෙළෙන පුද්ගලයන්ගෙන් සමාජයට බෙහෝ හානි සිදු වේ. මෙම මානසික රෝගයන්ගෙන් පෙළෙන ඇතැම් පුද්ගලයන් මනුෂ්‍ය ඝාතන පවා සිදු කිරීමට පෙලඹේ. රෝග ලක්ෂණ අනුව මෙහි වර්ග කිහිපයකි.

 Lack of Desire – ලිංගික ක්‍රියාවන්ට දැඩි ලෙස අකමැති වීම
 Vaginismus – ලිංගික කටයුතු සඳහා උනන්දුවක් නොමැති වීම. අතවරවලට ලක් වීම වැනි වේදනාකාරී අත්දැකීම් ඇති බොහෝ කාන්තාවන්ට මෙම තත්ත්වය ඇත.
 Dysperenia – ලිංගික කාර්යයේ දී දරුණු ලෙස හැසිරීම. පිරිමි පුද්ගලයන් අතර මෙම තත්ත්වය දැකගත හැකි ය.

මීට අමතරව Failure for Sexual Arousal, Orgasmic, Premature Ejaculation, Excessive Sexual Desire යනුවෙන් මෙම වර්ගයේ තවත් රෝග ඇත.

• පෞරුෂ ආබාධ (Personality Disorders)

පුද්ගලයාගේ පෞරුෂයේ ඇතිවන විවිධ ආබාධ නිසා මෙම මානසික රෝගී තත්ත්වය ඇති වේ. සුවිශේෂිත රෝග ලක්ෂණ අනුව පෞරුෂ ආබාධ වර්ග කිහිපයකි.

 Obsessive Compulsive Disorder (OCD) – අධික පිරිසිදු බව අධික පිළිවෙළ සහ එකම ක්‍රියාව නැවත නැවත සිදු කිරීම නැවත නැවත එක ම දේ පිළිබඳ ව සිතීම ඒ නිසා මානසික වශයෙන් ඇති වන අසහනකාරී බවක් ඇති වේ.
 Paranoid Personality Disorder – අනෙක් අය නිතර ම සැක කිරීම
 Anti-Social Personality Disorder- ප‍්‍රචණ්ඩකාරි ලෙස හැසිරීම ප‍්‍රධාන ලක්ෂණය වේ. සමාජය පිළිගත් සම්මතයන්ට පටහැනි චර්යාවන් මෙම පුද්ගලයන් තුළ දැකගත හැකි ය.
 Borderline Personality Disorder – නිතර ම ආවේගශීලි ලෙස හැසිරීම සහ පුද්ගල සම්බන්ධතා පවත්වා ගැනීමේ ඇති වන දුෂ්කරතා ප‍්‍රධාන ලක්ෂණය වේ. මෙම පුද්ගලයන්ට ඇත්තේ තාවකාලික සම්බන්ධතාවන් ය.

මීට අමතර ව කුඩා ළමුන්ට ඇති මානසික ආබාධයන් කිහිපයක් ද ඇත.
• ADHD – අධික්‍රියාකාරී දරුවන් ආවේගශීලි හැසිරීම, වැඩි වේලාවක් අවධානය රඳවා තබා ගැනීමට නොහැකි වීම මෙහි ප‍්‍රධාන ලක්ෂණ වේ.
• Conduct Disorder – සොරකම් කිරීම සතුන් මැරීම සහ අන් අයට හිංසාවන් සිදු කිරීම වැනි සමාජ විරෝධී ක්‍රියාවන් සිදු කිරීම.
• Oppositional Defiant – අන් අයට සවන් නොදීම සහ දැඩි අකීකරු බව
• Elective Mutism – අන් අය සමග කිසි විටෙකත් කතා නොකිරීම
• Tic Disorders – අසභ්‍ය වචන භාවිතය සහ ආවේගශීලි බව
• Enuresis – වයස අවුරුදු හතෙන් පසු ව දරුවාට නිතර ම රාත්‍රියේ දී නින්දේ දී මූත්‍ර පිට වීම රෝගී තත්ත්වයකි.
• Encopresis – නිරන්තරයෙන් දරුවාට නිවසෙන් බැහැරව සිටින විට නිදසුනක් වශයෙන් පාසලේ දී නිතර ම මළපහ වීම ද රෝගී තත්ත්වයකි.
• Stammering – කතා කරන විට ගොත ගැසීම
• කුඩා ළමුන්ට ඇති මෙම මානසික ආබාධයන් එතරම් දරුණු ඒවා නොවන අතර ඒ සඳහා ප‍්‍රතිකාර ලබා දී සුවය ලබාගත හැකි ය.

අංගුත්තර නිකායේ බුදුරජාණන් වහන්සේ රෝග ප්‍රධාන වශයෙන් කොටස් දෙකකට බෙදා දක්වයි .කායික රෝග සහ මානසික රෝග වශයෙන් එය දක්වන අතර ඕනෑ ම මිනිසෙක් ජීවිත කාලයේ දී මානසික රෝගයක් සඳහා ගොදුරු විය හැකි බවට උන්වහන්සේ පෙන්වා දෙයි. කායික රෝගී තත්ත්වයක දී බොහෝ විට පුද්ගලයාගේ රෝගී තත්ත්වය බාහිරට විද්‍යමාන වෙයි. නමුත් මානසික රෝගයක සුවිශේෂීත්වය වන්නේ ඔහු රෝගීව සිටින බව බාහිරට නොපෙනීමයි. මේ නිසා පුද්ගලයා අභ්‍යන්තරයෙන් විඳවමින් ජීවත් වෙයි. එබැවින් මානසික රෝග පිළිබඳ අවබෝධයෙන් සිටීම ජීවිතය පහසු කිරීමට හේතුවක් වේ. එමෙන් ම එවැනි රෝගී තත්ත්වයකින් පීඩා විඳී නම් ප්‍රතිකාරවලට යොමු වීම ඉතා වැදගත් ය.

ආශ්‍රිත ග්‍රන්ථ නාමාවලිය
රූබන්, ආර්. (2007). මානසික රෝග හඳුනාගැනීම සහ ප්‍රතිකාර. සරසවි ප්‍රකාශකයෝ.
රණසිංහ, පී. (2018). මානසික රෝග හඳුනා ගනිමු. සදීපා ප්‍රකාශකයෝ.
හරිස්චන්ද්‍ර, ඩී.වී.ජේ. (1995). මානසික රෝග සහ ප්‍රතිකාර. ගොඩගේ ප්‍රකාශකයෝ.
රත්නායක, ඒ. (2015). ශ්‍රී ලංකාවේ පවුල් හා මානසික සෞඛ්‍ය. කර්තෘ ප්‍රකාශන.
බාලසූරිය, ඒ.එස්. (2002). ළමා මානසික සෞඛ්‍ය. වීරමන් සහයෝගිතා පදනම.
තෙන්නකෝන්, එස්. (2019). පවුල් උපදේශනය. මානව සම්පත් අභිවර්ධන ආයතනය.
එන්.ඒ. හංසනී ලංකා කරුණාරත්න
සහාය කථිකාචාර්ය, මනෝ උපදේශිකා
දර්ශනය හා මනෝවිද්‍යා අධ්‍යයනාංශය
මානවශාස්ත්‍ර හා සමාජීයවිද්‍යා පීඨය
ශ්‍රී ජයවර්ධනපුර විශ්වවිද්‍යාලය.