රජ්‍ය ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය සහ මූලික අයිතිවාසිකම් අභියෝගයට ලක් කරනු ලබන විධායකයේ දණ්ඩමුක්ත බලය හෙවත් ජනාධිපති සමාව

ශ්‍රී ලංකා ප්‍රජාතාන්ත්‍රික සමාජවාදී ජනරජයේ දැනට ක්‍රියාත්මක වන 1978 ප්‍රථම ජනරජ ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවේ 34 වන වගන්තිය යටතේ ජනරජයේ විධායක බලය මෙහෙයවන විධායක ජනාධිපති කෙරෙහි ජනාධිපති සමාව ලබා දීමේ බලය හිමි වේ. එම බලය හරහා මෙරට ක්‍රියාත්මක වන කවර අධිකරණයකින් හෝ නීතියෙන් වරදකරුවකු වූ පුද්ගලයෙකුට සමාව ලබා දීමේ බලය ජනපති සතු වේ. එ අනුව වරදකරුවකු දණ්ඩනයෙන් මුක්ත කිරීම හෙවත් ඉවත් කිරීමේ මෙම බලය “දණ්ඩමුක්ත බලය” ලෙස හඳුන්වනු ලබයි.

ශ්‍රී ලංකාව ඇතුළු දකුණු ආසියාතික රටවල් ගණනාවක මෙන්ම ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය, එංගලන්තය, ප්‍රංශය සහ රුසියාව වැනි ලෝක දේශපාලනයේ දැවැන්ත බලකණු වශයෙන් සැලකෙන රාජ්‍යයන් ගණනාවක විධායකයට මෙම බලය හිමි වේ. ජනාධිපති සමාව ලබා දීමේ ඉතිහාසය පිළිබඳව සලකා බැලීමේදී, මෙය ජනාධිපතිවරුන්ගෙන් ආරම්භ වූ දෙයක් නොවන අතර ඓතිහාසික රාජාණ්ඩු පාලන සමයේ සිට සිදුව ඇති විකාශනයක් ලෙස හඳුනා ගත හැක. ලොව පවතින රාජ්‍යයන් රාජාණ්ඩු ක්‍රමයෙන් මිදී ව්‍යවස්ථාපිත ජනරජ බවට පත් වූ පසුව ප්‍රථම වරට ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය විසින් 1787 ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව තුළ ජනාධිපති සමාව ඇතුළත් කරන ලදී. එහි මූලික පරමාර්ථය වී ඇත්තේ අධිකරණ අතින් සිදු වූ වැරදි නිවැරදි කිරීමත්, දයාව සහ සමාජ සංහිඳියාව ප්‍රමුඛ කරගත් විධායකයක් ස්ථාපිත කිරීමත්ය. පසුකාලීනව ජනාධිපති සහ අර්ධ ජනාධිපති ආණ්ඩුක්‍රම හරහා මෙම බලය ගෝලීය වශයෙන් ව්‍යාප්ත වූ අතර පුද්ගලික වරප්‍රසාදයකට වඩා නියාමනය කළ ව්‍යවස්ථාපිත කාර්යභාරයක් වශයෙන් ප්‍රචලිත විය.

ජනාධිපති සමාව යනු රටක විධායකයට හිමිවන අභිමතානුසාරී බලයක් වශයෙන් කෙටියෙන් අර්ථකථනය කළ හැකි අතර, ලොව එක් එක් රාජ්‍යයන් විසින් සිය රාජ්‍යයන්ට අදාළ වූ නීතිමය පදනම් මත පිහිටා මෙය ක්‍රියාත්මක කරනු ලබයි. මෙහිදී වරදකරු සම්පූර්ණයෙන්ම දණ්ඩනයෙන් නිදහස් කිරීමක් පමණක් අදහස් නොකරන අතර දඬුවම ලිහිල් කිරීමක්, කාල සීමාව අඩු කිරීමක් ද සිදු විය හැක. 1978 ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව යටතේ විධායක ජනාධිපතිවරයෙකුට විරුද්ධව සිවිල් හෝ අපරාධ නඩු පැවරිය නොහැකි නමුත් 19 වන ව්‍යවස්ථා සංශෝධනය යටතේ මූලික අයිතිවාසිකමක් උල්ලංඝනය කිරීම සම්බන්ධයෙන් ජනාධිපතිට විරුද්ධව නඩු පැවරීමේ බලය හිමි කර දුන්නේය. මෙහි මූලික අරමුණ වී ඇත්තේ විධායක ජනාධිපතිගේ අත්තනෝමතික බලය සංවරණය කිරීමයි. ඒ අනුව ශ්‍රී ලංකා ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවේ තෙවන පරිච්ඡේදයේ 12(1) වගන්තිය යටතේ නීතියේ සමාන රැකවරණය සහ නීතිය සැමට සර්ව සාධාරණ විය යුතුය යනුවෙන් දක්වා ඇති මූලික අයිතිවාසිකම උල්ලංඝනයට ජනාධිපතිට පවතින ඉඩප්‍රස්ථාව සංවරණය කර ඇත. ඒ අනුව වරදකරුවකුට අධිකරණයෙන් මරණ දණ්ඩනය නියම වූ පසු ඔහු හෝ ඇය වෙත ජනාධිපති සමාව ලබා දීමට මත්තෙන් ජනාධිපති විසින් එම නඩුව විභාග කළ විනිසුරුවරයාගෙන් වාර්තාවක් ලබා ගත යුතු අතර, පසුව එය පිළිබඳ නීතිපතිවරයාගෙන් උපදෙස් ලබාගෙන අධිකරණ විෂයභාර අමාත්‍යවරයා වෙත යොමු කර ඔහුගේ නිර්දේශය මත එම වාර්තාව නැවත ජනාධිපති වෙත ලැබුණු පසු විධායක ජනාධිපතිට ජනාධිපති සමාව ප්‍රදානය කළ හැකි වේ. 19 වන ව්‍යවස්ථා සංශෝධනය හරහා ජනාධිපති සමාව සංවරණය කිරීම සම්බන්ධ කතිකාවතේදී ආසන්නතම සිදුවීම වශයෙන් දුමින්ද සිල්වා වෙත ලබා දුන් ජනාධිපති සමාව අභියෝගයට ලක් වූ අවස්ථාව පෙන්වා දිය හැක. භාරත ලක්ෂ්මන් ප්‍රේමචන්ද්‍ර ඝාතන සිද්ධිය සම්බන්ධයෙන් මරණීය දණ්ඩනය නියම වී සිටි හිටපු පාර්ලිමේන්තු මන්ත්‍රී දුමින්ද සිල්වා, හිටපු ජනාධිපති ගෝඨාභය රාජපක්ෂ විසින් 2021 ජූනි 24 දින ජනාධිපති පොදු සමාව යටතේ නිදහස් කරනු ලැබූ අතර, හිරුණිකා ප්‍රේමචන්ද්‍ර ඇතුළු පිරිසක් විසින් ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණයේ මූලික අයිතිවාසිකම් නඩු පවරා එම පෙත්සම් විභාග කිරීමෙන් අනතුරුව දුමින්ද සිල්වා වෙත ලබා දී තිබූ ජනාධිපති සමාව ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණය විසින් බල රහිත කළේය. එසේම හිටපු ජනාධිපති ගෝඨාභය රාජපක්ෂ විසින් ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවේ ප්‍රතිපාදන නොසලකා හරිමින් අත්තනෝමතික ලෙස ක්‍රියා කළ බවට ද ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණය තීන්දු කළේය.

මෙරට දේශපාලන ඉතිහාසය තුළ විධායක බලය අවභාවිතා කරමින්, දේශපාලන බලපෑම්වලට යටත් වෙමින් ජනාධිපති සමාව ප්‍රදානය කළ අවස්ථා රැසක් හඳුනා ගත හැක. එහි ප්‍රථම අවස්ථාවක් ලෙස ජේ.ආර්. ජයවර්ධන මහතාගේ ධූර කාලය තුළ දී ස්ත්‍රී දූෂණයට වරදකරු වූ “ගෝනවල සුනිල්” වෙත ජනාධිපති සමාව ප්‍රදානය කිරීම පෙන්වා දිය හැක. මෙය පුද්ගලික හිතවත්කම මුල් කරගෙන සිදු වූ ක්‍රියාවක් බව ශ්‍රී ලාංකීය දේශපාලනයේ ප්‍රකට කරුණක් වන අතර, මෙම සිද්ධිය හේතු කර ගනිමින් පසුව ජනාධිපති සමාව “සුනිල් සමාව” ලෙස උපහාසාත්මකව විවේචනය කර ඇත. ඊට හේතුව වූයේ මෙම සමාව ලබාදීම වෙනුවෙන් ජේ.ආර්. ජයවර්ධන විසින් වර්ගීකරණයක් නිර්මාණය කර තිබීමයි. එනම්, “මෙම ජනාධිපති සමාව හිමිවන්නේ ස්ත්‍රී දූෂණයට පළමු වරට වැරදිකරු වූ, එහි දණ්ඩනය වසර 10 හෝ ඊට අඩු සිරදඬුවම් කාලයක් හිමි වූවන්ට පමණි” යනුවෙනි. ඒ අනුව මෙම කොන්දේසිය යටතේ ජනාධිපති සමාව ලැබීමට හිමිකම් ලැබුවේ ගෝනවල සුනිල් පමණි. ඉන් අනතුරුව ජේ.ආර්. ජයවර්ධන විසින් මරදාන ත්‍රස්ත ප්‍රහාරයට වරදකරු වූ මනෝහාරි ඩැනියල්ස් වෙත ජනාධිපති සමාව ලබා දෙන ලදී. ජේ.ආර්. ජයවර්ධනගෙන් පසුව චන්ද්‍රිකා බණ්ඩාරනායක සමයේ ආදායම් බදු වංචා චෝදනා ලැබූ වත්තල ප්‍රාදේශීය සභාවේ සභාපති, මහින්ද රාජපක්ෂ සමයේ විධායකයට අපහාස කිරීමේ චෝදනා ලැබූ එස්.බී. දිසානායක, ද්විත්ව මනුෂ්‍ය ඝාතනයක් සඳහා මරණ දඬුවම් ලැබ සිටි මේරි ජුලියට් මොනිකා ෆර්නැන්ඩු, මෛත්‍රිපාල සිරිසේන සමයේ සරත් ෆොන්සේකා, ගලගොඩඅත්තේ ඥානසාර හිමි, රෝයල් පාර්ක් ඝාතනය සිදු කළ ජූඩ් ජයමහ, එල්.ටී.ටී.ඊ ත්‍රස්තයෙකු වූ සිවරාසන් ජෙනිවන්, ගෝඨාභය රාජපක්ෂ සමයේ දමිළ සිවිල් වැසියන් ඝාතනය පිළිබඳ චෝදනා ලැබ සිටි සුනිල් රත්නායක, මනුෂ්‍ය ඝාතන චෝදනා ලැබ සිටි දුමින්ද සිල්වා යන රැඳවියන් නිදහස් කිරීමේ අවස්ථා පෙන්වා දිය හැක. මෙහිදී ජනාධිපති මෛත්‍රිපාල සිරිසේන ප්‍රසිද්ධ රෝයල් පාර්ක් ඝාතනය සිදු කළ ජූඩ් ජයමහ වෙත ජනාධිපති සමාව ලබා දුන්නේ සිය ධූර කාලය අවසන් වීමට සති කිහිපයකට පෙරය. ඊට පෙර මරණ දණ්ඩනය නියම වී සිටි ඔහුගේ දණ්ඩය ලිහිල් කර ජීවිතාන්තය දක්වා සිර දඬුවම් ලබා දී තිබුණේද මෛත්‍රිපාල සිරිසේන ජනාධිපති විසිනි. විධායක බලතල අයුතු ලෙස භාවිතා කරමින් අභිමතානුසාරී ලෙස ජනාධිපති සමාව ලබාදීම ශ්‍රී ලංකාව තුළ බහුලව දැකිය හැකි සංසිද්ධියක් බව ඒ අනුව පැහැදිලි වන අතර, ශ්‍රී ලංකාවෙන් පරිබාහිරව ගත්විට ඇමරිකා එක්සත් ජනපද ජනාධිපති ජෝ බයිඩන් විසින් සිය ධූර කාලය අවසන් වීමට පෙර මත්ද්‍රව්‍ය චෝදනා ලැබ සිරගත කර සිටි සිය පුත්‍රයා ජනාධිපති සමාව යටතේ නිදහස් කිරීම සිදුව ඇත.

මෙලෙස විධායක බලය අත්තනෝමතික ලෙස අවභාවිතා කිරීම හරහා වින්දිත පාර්ශවයේ මූලික අයිතිවාසිකම් උල්ලංඝනය වන්නා සේම රාජ්‍යයේ ප්‍රජාතාන්ත්‍රවාදයට ද හානි සිදු වේ. එසේම ආණ්ඩුව කෙරෙහි ජනතාවට පවතින විශ්වාසය ද මෙවැනි අකටයුතුමක් හරහා බිඳ වැටේ. නීතියේ අධිපත්‍යය ද මෙහිදී අභියෝගයට ලක් වන අතර අධිකරණ ස්වාධීනත්වය කෙරෙහි ද මෙහිදී බලපෑම් එල්ල වේ. ශ්‍රී ලංකාව තුළ පමණක් නොව ලෝක දියුණු දේශපාලන සංස්කෘතින් පවතින ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය වැනි රාජ්‍යයන් තුළද ප්‍රජාතාන්ත්‍රික මූලධර්මයන්ට පටහැනිව මෙවැනි අත්තනෝමතික විධායක ක්‍රියාවන් සිදු වීම සැබැවින්ම කණගාටුදායක තත්ත්වයකි.

ආශ්‍රිත ග්‍රන්ථ

Deshaya. (2025). ජනාධිපති සමාව – සන්දර්භය සහ ගැටලු [Presidential pardon—Context and issues]. Deshaya.
https://www.deshaya.lk/article/43/features/23328/
Jayasundara, M. W., & Egodamahawatta, D. A. S. (2022). A critical study on executive power to pardon and its impact on the criminal justice system: An analysis of Sri Lanka. International Journal of Research and Innovation in Social Science (IJRISS), 6(12), 650–664.
Lankadeepa. (2025). ජනාධිපති සමාව ලැබූ විනිශ්චය [Presidential pardon granted to a convict]. Lankadeepa (Sunday Politics).
https://www.lankadeepa.lk/sunday/politics/jrolrefjl=g-,-nk-ckdOsm;s-iudj/54-674047
Transparency International Sri Lanka. (2020). Presidential pardon: TISL calls for public disclosure of documents.
https://www.tisrilanka.org/presidential-pardon-tisl-calls-for-public-disclosure-of-documents/

යූ.ජේ. අබේපාල,
ශ්‍රී ලංකා විවෘත විශ්වවිද්‍යාලය
බාහිර කථිකාචාර්ය, සමාජ විද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව
jayani100j@gmail.com