අර්බුද මැද නොසැලී සිටීම:
විචල්ය සමාජ වටපිටාවක මානසික ඔරොත්තු දීමේ හැකියාව ගොඩනගා ගනිමු
අර්බුද මැද නොසැලී සිටීම: විචල්ය සමාජ වටපිටාවක මානසික ඔරොත්තු දීමේ හැකියාව ගොඩනගා ගනිමු
වර්තමාන ලෝකය බොහෝ විද්වතුන් හඳුන්වන්නේ ‘VUCA’ (Volatile, Uncertain, Complex, Ambiguous) හෙවත් අස්ථාවර, අවිනිශ්චිත, සංකීර්ණ සහ අපැහැදිලි ලෝකයක් ලෙස ය. ශ්රී ලාංකිකයන් ලෙස අප පසුගිය කාල වකවානුව තුළ මුහුණ දුන් සමාජීය, ආර්ථික සහ දේශපාලනික අර්බුද දෙස බලන විට මෙම යථාර්ථය අපට අලුත් දෙයක් නොවේ. ආර්ථික දුෂ්කරතා, රැකියා පිළිබඳ අනියත බිය සහ අනාගතය පිළිබඳ පවතින අවිනිශ්චිතභාවය බොහෝ දෙනෙකුගේ මානසික සෞඛ්යයට සෘජුවම බලපෑම් එල්ල කරමින් තිබේ. මෙවන් පසුබිමක් තුළ මනෝවිද්යාවේ දී නිතර කතාබහට ලක්වන, එහෙත් අන් කවරදාටත් වඩා අද දවසට අත්යවශ්ය වන සංකල්පයක් ලෙස “මානසික ඔරොත්තු දීමේ හැකියාව” හඳුන්වා දිය හැක.
මානසික ඔරොත්තු දීමේ හැකියාව යනු කුමක්ද?
බොහෝ දෙනා වරදවා වටහා ගන්නා පරිදි, මානසික ඔරොත්තු දීමේ හැකියාව යනු කිසිදු දුකක්, වේදනාවක් හෝ පීඩනයක් නොදැනී සිටීම නොවේ. මනෝවිද්යාත්මක අර්ථ දැක්වීම්වලට අනුව, එය වනාහි ජීවිතයේ එල්ල වන අභියෝග, කම්පන සහ ආතතීන් හමුවේ “නැවත යථා තත්ත්වයට පත්වීමේ හැකියාවයි” . එය හරියට රබර් බෝලයක් මෙනි; පොළවට වේගයෙන් ගැසූ විට එය තැලී පොඩි වී නොයන අතර, ඊටත් වඩා වේගයෙන් ඉහළට එසවෙයි. ඔරොත්තු දීමේ හැකියාව ඇති පුද්ගලයා අර්බුදය හමුවේ නොවැටෙනවා නොව, වැටුණ ද නැවත නැගී සිටීමට ඔහුට හෝ ඇයට හැකියාව පවතී.
අර්බුදකාරී සමාජ වටපිටාවක දී අපට අපගේ මානසික ශක්තිය වර්ධනය කර ගත හැක්කේ කෙසේද? ඒ සඳහා මනෝවිද්යාත්මක ප්රවේශයන් කිහිපයක් මෙසේ ය.
- යථාර්ථය පිළිගැනීම
අර්බුදයක දී අප බොහෝ විට සිදු කරන පළමු ප්රතික්රියාව නම් එය ප්රතික්ෂේප කිරීමයි . “ඇයි මටම මෙහෙම වුණේ?”, “මේක වෙන්න බැහැ” වැනි සිතුවිලි සමඟ පොරබදමින් අප විශාල මානසික ශක්තියක් වැය කරයි. නමුත් ඔරොත්තු දීමේ හැකියාව වර්ධනය කරගැනීමේ පළමු පියවර වන්නේ පවතින තත්ත්වය ‘ඇති සැටියෙන්’ පිළිගැනීමයි. ආර්ථික අර්බුදය හෝ සමාජීය ගැටලු අපට ක්ෂණිකව වෙනස් කළ නොහැකි බව පිළිගැනීම, පරාජය භාරගැනීමක් නොවේ. එය ගැටලුව සමඟ පොරබදනු වෙනුවට, “දැන් මම මේ තත්ත්වයට මුහුණ දෙන්නේ කෙසේද?” යන විසඳුම දෙසට මනස යොමු කිරීමට උපකාරී වේ. - පාලනය කළ හැකි දේ සහ නොහැකි දේ වෙන්කර හඳුනා ගැනීම
මනෝවිද්යාවේ දී වැදගත් සංකල්පයක් වන පාලන කේන්ද්රය මෙහිදී අතිශය වැදගත් වේ. අර්බුද කාලවල දී අපට පාලනය කළ නොහැකි බාහිර සාධක බොහෝ ඇත. උදාහරණයක් ලෙස රටේ ආර්ථික ප්රතිපත්ති, භාණ්ඩ මිල ඉහළ යෑම හෝ කාලගුණික විපත් අපගේ පාලනයෙන් තොරය. නමුත් අපගේ දෛනික චර්යාව, අප මුදල් වියදම් කරන ආකාරය, අප ඉගෙන ගන්නා දේ සහ අප අන් අය සමඟ කතා කරන ආකාරය අපට පාලනය කළ හැක. මානසිකව ශක්තිමත් පුද්ගලයන් තම ශක්තිය වැය කරන්නේ තමන්ට පාලනය කළ හැකි දේ වෙනස් කිරීමට මිස, පාලනය කළ නොහැකි දේ ගැන පසුතැවීමට නොවේ. - සමාජීය සම්බන්ධතා ජාලය ශක්තිමත් කරගැනීම
මිනිසා යනු සමාජීය සත්වයෙකි. අර්බුද හමුවේ හුදෙකලා වීම මානසික ආතතිය දෙගුණ තෙගුණ කිරීමට හේතු වේ. පර්යේෂණවලින් තහවුරු වී ඇත්තේ ශක්තිමත් සමාජ සම්බන්ධතා ඇති පුද්ගලයන් කම්පන තත්ත්වයන්ට මුහුණ දීමේ දී ඉහළ ඔරොත්තු දීමේ හැකියාවක් පෙන්නුම් කරන බවයි. දුක බෙදා ගැනීම, අන් අයට සවන් දීම සහ එකිනෙකාට උදව් කිරීම තුළින් අප තුළ ඇති ‘ආතති හෝමෝන’ පාලනය වී මනස සන්සුන් වේ. අපහසු කාලවල දී පවුලේ අය, මිතුරන් හෝ ප්රජාව සමඟ රැඳී සිටීම මානසික ඖෂධයකි. - අර්බුදය තුළින් අර්ථයක් සොයා ගැනීම
සුප්රකට මනෝවිද්යාඥ වික්ටර් ෆ්රෑන්ක්ල් නාසි වධකාගාරවල අත්දැකීම් ඇසුරෙන් පෙන්වා දුන් පරිදි, ඕනෑම අමිහිරි අත්දැකීමක් තුළින් වුව ද ජීවිතයට යම් අර්ථයක් සොයා ගැනීමට මිනිසාට හැකියාව ඇත. වර්තමාන අර්බුදය අපට ඉගැන්වූ පාඩම් මොනවාද? අප අලුතින් ප්රගුණ කළ කුසලතා මොනවාද? යනුවෙන් සිතීම, අපව වින්දිතයෙකුගේ තත්ත්වයෙන් මුදා ගෙන ජයග්රාහකයෙකුගේ තත්ත්වයට පත් කරයි. මෙය “පශ්චාත් කම්පන වර්ධනය” (Post-Traumatic Growth) ලෙස ද හැඳින්විය හැක.
මානසික ඔරොත්තු දීමේ හැකියාව යනු උපතින්ම ලැබෙන විශේෂ හැකියාවක් නොව, පුහුණුව මඟින් වර්ධනය කර ගත හැකි මානසික මාංශ පේශියක් වැනිය. අර්බුද යනු ජීවිතයේ නැවතුම් ලකුණ නොව, කොමාවක් පමණි. වෙනස් වන ලෝකයට අනුවර්තනය වෙමින්, බිඳ වැටීම් හමුවේ නැවත නැගී සිටීමට උත්සාහ කිරීම මඟින්, හෙට දිනයේ වඩාත් ශක්තිමත් පුද්ගලයෙකු ලෙස සමාජගත වීමට අප සැමට හැකියාව ලැබෙනු ඇත.
Rusiru Galagoda
BA (Hons) Psychology
University of Sri Jayewardenepura
