මිනිස් අවශ්‍යතා පුළුල් වීමත් සමඟ සංවර්ධනය වූ කර්මාන්ත විවිධ නිෂ්පාදන තුළින් මිනිස් අවශ්‍යතා බොහොමයක් සපුරාගෙන ඇත. නමුත් එමඟින් පරිසරය වෙත සිදුවන අයහපත් බලපෑම පිළිබඳව සලකා බැලීමේදී මිනිස් අවශ්‍යතා සපුරාගැනීම පිළිබඳව පමණක් මිස පරිසරය සුරැකීම පිළිබඳව අවධානය යොමු කර නොමැති ආකාරය හඳුනාගත හැකිය. පරිසරය ගැන නොසිතා කටයුතු කිරිම හේතුවෙන් ලෝක ඉතිහාසයේ ශිෂ්ටාචරයන් පවා විනාශයට පත් වු ආකාරය පිළිබඳව ඇමරිකානු ජාතික මහාචාර්ය ජාරඩ් ඩයමන්ඩ් (2005) දක්වයි.

මෙම තත්වය මත වර්තමානය වන විට වායුගෝලයට මුදා හැරෙන කාබන් ප්‍රමාණය අවම කිරීමේ ක්‍රමෝපායන් වෙත ලෝකය යොමු වෙමින් පවතී. ඒ අනුව 1992 දී බ්‍රසීලයේ රියෝද ජෙනේයිරෝ නගරයේ පැවැත් වු පළමු මිහිතල සමුළුවෙන් වසර හයකට පසු 2002 වර්ෂයේ දී දකුණු අප්‍රිකාවේ ජොහැන්ස්බර්ග් නගරයේ දී නැවතත් සමුළුවක් පැවැත්වුණි. මෙම සමුළුව ,තිරසර සංවර්ධනය පළිබඳ ලෝක සමුළුව, ලෙස හැඳින්වීය. මෙහිදී සමාජය, පරිසරය, ආර්ථිකය යන කරුණු ත්‍රිත්වයෙහි අන්තර් සම්බන්ධතාවය තුළින් තිරසර සංවර්ධනය ඇති කිරීමේ වැදගත්කම පිළිබඳව අවධාරණය කරනු ලැබීය. මේ සඳහා ක්‍රියාකාරකම් රැසක් යෝජනා වු අතර හරිත කාර්මීකරණ සංකල්පය ඒ අතරින් ප්‍රධාන වේ (එඩ්මන්ටන් සිට්‍ කවුන්සිල්,  2011).

හරිත කාර්මීකරණ සංකල්පය

තිරසර හෙවත් ධරණීය සංවර්ධනය තුළ සළකා බැලෙන ඉතාමත් වැදගත් සංකල්පයක් ලෙස ,හරිත කාර්මීකරණය, හඳුනාගත හැකිය. ඒ අනුව හරිත කාර්මික පරිසරයෙහි මුලික පදනම වන්නේ කර්මාන්ත ආශ්‍රිතව පරිසර හිතකාමී මෙන්ම තිරසර තත්ත්වයන්ගෙන් යුතු වටපිටාවක් බිහි කිරීම සහ ඒ තුලින් ආයතනික ඵලදායිතාවය ළඟා කර ගැනීමයි. කර්මාන්ත ආශ්‍රිතව හරිත පරිසරයක් ගොඩ නැඟීමේ අවශ්‍යතාවය හා ක්‍රමවේදය පහත පරිදි හඳුනාගත හැකිය.

ඉහත ආකාරයෙන් කර්මාන්ත වටා බිහිවන හරිත පරිසර සැලසුම්කරණයන් අද වන විට ලොව පුරා කර්මාන්ත බිහිවීමේ නව උපනතියක් ලෙස ව්‍යාප්ත වේ. වර්තමාන හරිත පරිසර සැලසුම්කරණය තුළ මුලික වශයෙන්ම හඳුනාගත හැකි ප්‍රධාන සංකල්ප පහත පරිදි නිරූපණය කළ හැකිය.

රූප සටහන 01 : හරිත පරිසර සැලසුම්කරණය තුළ හඳුනාගත හැකි ප්‍රධාන සංකල්ප
මුලාශ්‍රය  :  බොම්බුගල සහ අත්පුතරජා (2010)

ඉහත දක්වා ඇති ආකාරයට කාර්මික පරිසරය තුළ හරිත පරිසර සැලසුම්කරණය ප්‍රධාන සංකල්ප 6 ක් යටතේ හඳුනාගත් අතර ඒවා පහත පරිදි විස්තර කළ හැකිය.

හරිත පරිසර සැලසුම්කරණයෙහි බලශක්ති කළමනාකරණය තුළ ස්වභාවික සුර්යය තාපයෙහි උපරිම ශක්තිය ප්‍රයෝජනයට ගැනීම සිදුවන අතර එමඟින් ජල විදුලි බල ශක්තිය අවම භාවිතයක යෙදවේ. ස්වභාවික ආලෝකය වැඩ පරිසරය තුළ භාවිතා කරමින් විදුලිය සඳහා යන වියදම අවම කරගැනීම මෙහිදී කර්මාන්ත මඟින් අත් කරගනු ලබන සුවිශේෂී වාසියකි. එමෙන්ම වාර්ෂිකව ඉන්ධන සඳහා යන වියදම් අවම කර ගැනීමේ හැකියාව ද ඉතා යෝග්‍යය වා කවුළු තුලින් ස්වභාවික වාතාශ්‍රය ලබා ගැනීමේ හැකියාව ද මෙහිදී කර්මාන්ත මඟින් අත් කර ගනු ලබන සුවිශේෂී වාසි වේ. මේ ආකාරයෙන් බලශක්ති සඳහා භාවිතා කරන ස්වභාවික සම්පත් අවම භාවිතයක යෙදවීම සහ අනාගතය සඳහා ඉතිරි කිරීම යන තිරසර අරමුණු මෙහිදී සැලකිල්ලට ගනී (ග්‍රින් බිල්ඩින් කවුන්සිල්, 2009).

හරිත පරිසර සැලසුම්කරණයේ ජල කළමනාකරණය පෘථිවිය තුල සීමිත වශයෙන් පවතින ජලය සුරක්ෂිත ලෙස භාවිතයට ගැනීම අරමුණු කෙරේ. මෙහිදී විශේෂයෙන් වර්ෂා ජලය එක්රැස් කිරීම සහ ප්‍රයෝජනයට ගැනීම මුලික වේ. බොහෝදුරට වර්ෂා ජලය විවිධාකාර සේදීම් මෙන්ම වැසිකිළි පවිත්‍ර කිරීම් වැනි කටයුතු සඳහා ආයතන තුළ භාවිතයට ගැනීම සිදු කෙරේ. කර්මාන්ත තුල සාමාන්‍යය සේදීම් සඳහා භාවිතයට ගන්නා ජලය පිරිසිදු කිරීමේ ක්‍රියාවලියට බඳුන් කර නැවත භාවිතයට ගැනීම සහ වගාවන් සඳහා භාවිතා කිරීම මෙහිදී ප්‍රධාන වේ. එමෙන්ම ජල කළමනාකරණය තුළ ජල පාලනය සඳහා යොදා ගන්නා කරාම පද්ධති දැන් දැන් බහුල වශයෙන් භාවිතයට ගැනීම දැකගත හැකිය (ෆන්ඩමෙන්ටල් ප්‍රින්සිපල්ස් ඔෆ් ග්‍රීන් බිල්ඩිින් ඇන්ඩ් සස්ටේනබල් සයිට් ඩිසයින්, 2009).

අපද්‍රව්‍ය නොයෙක් ආකාරයෙන් පරිසරය වෙත මුදා හැරීම තුලින් උද්ගත වු පාරිසරික හායනය අවම කර ගැනීම මුල් කරගත් අපද්‍රව්‍ය කළමනාකරණය 3ආර් සංකල්පය ඔස්සේ හඳුනාගත හැකි වේ. එනම්,

• අවම කිරීම
• නැවත භාවිතය
• ප්‍රතිචක්‍රීකරණය

ඒ අනුව කාර්මික පරිසරය තුළ නිවැරදි ලෙස අපද්‍රව්‍ය බැහැර කිරීමේ ක්‍රම මගින් විෂ වායු වලින් තොර, කාබන් ඩයොක්සයිඩි අවම පිරිසිදු වාතාශ්‍රය සහිත වටපිටාවක් නිර්මාණය කිරීම අපේක්ෂා කෙරේ. අපද්‍රව්‍ය බැහැර කිරීමේදී දිරාපත් වන සහ නොවන ලෙස පැහැදිලිව වෙන්කරන ලද බඳුන් තුළින් කර්මාන්ත තුල සේවක සේවිකාවන් නිවැරදි ලෙස කුණු බැහැර කිරීම සඳහා දැනුවත් කිරීම මෙහිදී මුලික වේ (ෆන්ඩමෙන්ටල් ප්‍රින්සිපල්ස් ඔෆ් ග්‍රීන් බිල්ඩිින් ඇන්ඩ් සස්ටේනබල් සයිට් ඩිසයින්, 2009).

මානව සුවදායී බව සහිත ගුණාත්මක අභ්‍යන්තර පරිසරයක් නිර්මාණය කිරීම හරිත කාර්මික පරිසරය තුළ අවධානය යොමුකරන මීළඟ කාරණාව වේ. මෙහිදී අභ්‍යන්තර පරිසරය තුළ ඇති පිරිසිදු බව, පිළිවෙළ සහ නිර්මාණශීලි බව අවධාරණය කරයි. එස් පහ ක්‍රමය යටතේ වැඩ පරිසරය තුළ අනවශ්‍යය දේ ඉවත් කිරීම (සෙයිරි), අවශ්‍ය දේ විධිමත්ව ඇසිරීම (සෙයිකොන්), පිරිසිදු කිරීම (සෙයිසෝ), ක්‍රමාණුකූල බව (සෙයිකෙත්සු), විනයානුකූල බව (සෙත්සුකේ) අපේක්ෂා කෙරේ. අභ්‍යන්තර වැඩ පරිසරය තුළ හරිත ශාක වගාවන් සහිත මැද මිදුල් නිර්මාණය කිරිම මෙහිදී කැපී පෙනෙන අංගයකි. මේ තුළින් ඇතිවන සුවදායී වැඩ පරිසරය තුළින් සේවක මානසික ආතතිය අවම කිරීම, සේවක අභිප්‍රේරණය ඇති කිරීම සහ ඒ තුළින් ආයතනික ඉලක්ක සාර්ථක ලෙස ළඟා කර ගැනීමල ආයතනික කාර්යක්ෂමතාවය මෙන්ම ඵලදායී බව වර්ධනය කිරීම අපේක්ෂා කෙරේ (හෙල්ත් ඇන්ඩ් සෙෆ්ට්‍ ඔතෝරිට්‍, 2008).

කර්මාන්ත තුළ උෂ්ණත්වය අඩු කිරීම සඳහා යොදා ගන්නා වායු සමීකරණ යන්ත්‍ර වෙනුවට ස්වභාවික වාතාශ්‍රය ලබා ගැනීමට යොමු වීම ,උෂ්ණත්ව පාලනය, තුළ දක්නට ලැබේ. මෙහිදී වායු සමීකරණ යන්ත්‍ර මගින් පරිසරය වෙත මුදා හැරෙන ක්‍ගත්‍ගක්‍ග වාය අවම කිරීමේ තිරසර සංකල්පය ඉස්මතු කෙරේ. ඉතා යෝග්‍යය වා කවුළු තුලින් පිරිසිදු වාතය ලබා ගැනීම සඳහා බාහිර පරිසරය තුලද හරිත ශාක වගා කිරීම මෙහිදී දැකගත හැකි වේ. තවද බිත්ති සඳහා සාමාන්‍යය ගඩොල් වෙනුවට ්සර ඊරසජනි භාවිත කිරීම තුලින් ආයතනවල අභ්‍යන්තර උෂ්ණත්වය අවම කෙරේ. එමෙන්ම ශාක ආවරණ සහිත හරිත වහල පද්ධතිය මගින් වැඩ පරිසරය වෙත සුර්යය තාපයේ සෘජු බලපෑම අවම කිරීම සිදුවේ. ඒ අනුව ආයතනය තුළ සියළුම සේවක සේවිකාවන් සඳහා සුවදායී වැඩ පරිසරයක් අපේක්ෂා කෙරේ (ෆන්ඩමෙන්ටල් ප්‍රින්සිපල්ස් ඔෆ් ග්‍රීන් බිල්ඩිින් ඇන්ඩ් සස්ටේනබල් සයිට් ඩිසයින්, 2009).

පරිසර හිතකාමී වර්ණ භාවිතයට ගැනීම තුළ වැඩ පරිසරය සඳහා භාවිතයට ගන්නා සියළු උපකරණ, පළඳනා, ආවරණ ආදිය හරිත වර්ණ ගැන්වීම මුලික කෙරේ. තවද කර්මාන්ත අභ්‍යන්තරයේ කොළ පැහැති ශාක වගා කිරීම සහ බාහිර පරිසරය තුළ හරිත ශාක ආවරණය වර්ධනය කිරීම යන අංග මෙහිදී කැපී පෙනේ. මේ තුළින් ඇති කෙරෙන නිර්මාණශීලිත්වය සේවක මනස හා වැඩ පරිසරය අතර ප්‍රසන්න ආකල්ප වර්ධනය කරයි. මෙමඟින් ආයතනය තුල සේවක අභිප්‍රේරණය ඇති කිරීම මෙන්ම පරිසර හිතකාමී බව වර්ධනය කිරීම අපේක්ෂා කෙරේ (ෆන්ඩමෙන්ටල් ප්‍රින්සිපල්ස් ඔෆ් ග්‍රීන් බිල්ඩිින් ඇන්ඩ් සස්ටේනබල් සයිට් ඩිසයින්, 2009).

 හරිත කාර්මීකරණයේ නූතන භාවිතය

කාර්මීකරණය තුළින් දියුණුවට පත් යුරෝපය, උතුරු ඇමරිකාව, නැගෙනහිර යුරෝපය, ජපානය, නව කාර්මික රටවල්, නැගෙනහිර ආසියාව, දකුණු ආසියාව සහ චීනය ඇතුළු බොහෝ කලාපයන්හි හරිත කාර්මික සංකල්පය විවිධ අයුරින් භාවිතයට ගැනීමේ නැඹුරුතාවක් හඳුනාගත හැකිය. පහත දැක්වෙන්නේ ලෝකයේ විවිධ රටවල හරිත කාර්මීකරණ සංකල්පයට අනුගතව පවත්වාගෙන යනු ලබන කාර්මික පරිසරයන් කිහිපයකි. එනම්,

• පිලිපීනයේ මැප් ටා පුට් හරිත කාර්මික කලාපය,
•  මැන්චුරියානු හරිත කාර්මික කලාපය

ශ්‍රී ලංකාව තුළ මේ සම්බන්ධයෙන්  අවධානය යොමු වුයේ 20 වන ශතවර්ෂය තුලදීය. මෙහිදී වඩාත් ප්‍රමුඛත්වය ගෙන කටයුතු කරන ආයතන ලෙස මධ්‍යම පරිසර අධීකාරිය සහ පරිසර හා පුනර්ජනනීය බලශක්ති අධිකාරියට සුවිශේෂී ස්ථානයක් හිමි වේ. හරිත කාර්මීකරණ සංකල්පයට අනුගතව කර්මාන්ත තුළ හරිත පරිසර සැලසුම්රකණය ස්ථාපිත කිරීම සහ ඒ තුළින් සුවිශේෂී වාසි අත්පත් කර ගැනීම සම්බන්ධයෙන් ශ්‍රී ලංකාව තුළ ඇඟලුම් කර්මාන්ත කිහිපයක් කැපී පෙනේ.

උදාහරණ :

•  සීදුව Bradix Casual Wear ආයතනයේ හරිත කර්මාන්ත ශාලාව

මෙම කර්මාන්ත ශාලාව තුළ හරිත පරිසර සැලසුම්කරණය යටතේ අවධානය යොමු කරන අංශ කිහිපයක් පවතී. එනම් වායු ගෝලය, ජල ගෝලය සහ පෘථීවිය යන්නයි. මෙහිදී බල ශක්ති කළමනාකරණය, පරිසරයට අපද්‍රව්‍ය මුදා හැරීම සීමා කිරීම, ජන නාස්තිය අවම කිරිම, හරිත ශාක ප්‍රවර්ධනය, සේවක මානසික ආතතිය අවම කිරීම යනාදියට ප්‍රමුඛත්වය ලබා දී ඇත. වර්තමානයේ මෙම ආයතනය මගින් වායු ගෝලයට මුදා හරින කාබන් ප්‍රමාණය 65% කට වඩා වැඩි ප්‍රමාණයකින් අවම කරගෙන ඇත. ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයෙහි හරිත ගොඩනැගිල කෞන්සිලය මඟින් පිරිනමනු ලබන ලීඩ් ප්ලැටිනම සහතිකය හිමි කරගත් කර්මාන්තයක් බවට සීදුව Brandix ආයතනය නම් දරා ඇත (Brandix 2009).

• තුල්හිරිය MAS ආයතනයේ තුරුළි කර්මාන්ත ශාලාව

වර්තමානයේ මෙම කර්මාන්ත ශාලාව තුළ හරිත පරිසර සැලසුම්කරණය මඟින් බලශක්තිය සඳහා යන වියදම 40% වඩා වැඩි ප්‍රමාණයක් අවම කරගෙන ඇත. එමෙන්ම ජල පරිභෝජනය 50% කට වඩා අවම කොට ඇත. තවද අපද්‍රව්‍ය ප්‍රතිචක්‍රීකරණය 95% කින් පමණ වර්ධනය කරගෙන ඇත. එමෙන්ම වැඩ පරිසරය මානසික සුවදායී පරිසරයක් බවට පත් කරමින් සේවක මානසික ආතතිය අවම කිරීම සහ ආයතන කාර්යක්ෂමතාවය ඉහළ නැංවීම ද මෙහිදී දැකගත හැකිය (බොම්බුගල සහ අත්පුතරජා, 2010).

• අගලවත්ත Hirdaramani ඇඟලුම් ආයතනයේ මිහිල හරිත කර්මාන්තශාලාව

මෙම කර්මාන්තශාලාව තුළ හරිත පරිසර සැලසුම්කරණය මගින් බලශක්ති පරිභෝජනය සැලකිය යුතු පරිදි අවම කොට ගෙන ඇත. තවද වර්ෂා ජලය භාවිතය තුලින් මුළු ජල පරිබෝජනය අවම කරගෙන ඇති ආකාරය හඳුනාගත හැකිය (බොම්බුගල සහ අත්පුතරජා, 2010).

රූප සටහන් 02  :  සීදුව Bradix Casual Wear ආයතනයේ හරිත කර්මාන්ත ශාලාව
මුලාශ්‍රය : Brandix (2009)

රූප සටහන 03  : තුල්හිරිය MAS ආයතනයේ තුරුළි කර්මාන්තශාලාව
මුලාශ්‍රය  : MAS Intimates Thurulie (2008)

හරිත කාර්මීකරණය තුළින් ළඟා කර ගත හැකි සුවිශේෂී ප්‍රතිලාභ

හරිත කාර්මික පරිසරය තුළින් අත් කරගත හැකි සුවිශේෂී ප්‍රතිලාභ කිහිපයක් පහත පරිදි හඳුනාගත හැකිය (ග්‍රින් බිල්ඩින් කවුන්සිල්, 2009).

• සම්පත් කාර්යක්ෂමව සහ ඵලදායී ලෙස යෙදවීම.
• සම්පත් නාස්තිය අවම වීම.
• සම්පත් උචිත වේලාවන් තුල උචිත කාර්යයන් සඳහා යෙදවීම.
• අයහපත් පාරිසරික බලපෑම් අඩු කිරීම.
• ගෝලීය උෂ්ණත්වය අවම කිරීමට දායක වීම.
• ඕසෝන් වියන ආරක්ෂා වීම.
• පරිසර පද්ධතිවල සමතුලිත බව ආරක්ෂා වීම.
• ව්‍යාපාර කාර්යය සාධන වර්ධනය
• සේවක මානසික ආතතිය අවම කිරීම.
• සේවක අභිප්‍රේරණය
• කාර්යශූර සහ ප්‍රසන්න වැඩ පරිසරය

 හරිත කාර්මීකරණය කරා ළඟාවීමේදී මතුවන ගැටළු සහ එහි අනාගත දිශානතිය

සංවර්ධිත මෙන්ම සංවර්ධනය වෙමින් පවතින රටවල් තුළ ද හරිත කාර්මික සංකල්පය භාවිතයට ගන්නා ආකාරය වර්තමානයේ දක්නට ලැබේ. මෙහිදී සංවර්ධිත රටවල් ඉතා සාර්ථක ලෙස මෙම සංකල්පය තුළින් ප්‍රතිලාභ ලබන අතර ඇතැම් සංවර්ධනය වෙමින් පවතින රටවල් අඩු ප්‍රතිලාභ ලබන බව හෙළි වී ඇත (වෛද්‍යසේකර, 2013). ඒ අනුව සංවර්ධනය වෙමින් පවතින රටවල් අඩු ප්‍රතිලාභ ලබා ගැනීම සඳහා බලපාන හේතු කිහිපයක් පහත පරිදි දැක්විය හැකිය (වෛද්‍යසේකර, 2013).

• සංවර්ධිත රටවල් තුළ භාවිතයට ගන්නා දියුණු තාක්ෂණය සංවර්ධනය වෙමින් පවතින රටවල් වලට ළඟා කර ගැනීමට මුල්‍ය වත්කම් හිඟ වීම.
• විශේෂඥ සේවාවන්ගේ හිඟ බව
• පවතින විශේෂඥ සේවාවන්ගේ අඩු යෙදවීම.
• රජයන්ගෙන් ලැබෙන අනුග්‍රහය අඩු වීම.
• මෙම සංකල්පය වියදම් අධික බවට මත ගොඩ නැඟීම.
• සාම්ප්‍රදායික ගොඩනැගිලි නිර්මාණ ආකල්පයන්ගෙන් දුරස් වීමට අකමැති වීම.
• හරිත කාර්මික සංකල්පයේ පාරිසරික සහ ආයතනික ප්‍රතිලාභයන් පිළිබඳව දැනුම අල්ප වීම.

ඒ අනුව සංවර්ධනය වෙමින් පවතින රටවල් තුළට හරිත කාර්මික සංකල්පය තුළින් ඉතා ඉහල ප්‍රතිලාභ ලබාගැනීම තරමක් අසීරු බව ගෝලීය මට්ටමේ අධ්‍යයනයන් තුළින් හෙළි වේ. නමුත් සංවර්ධිත රටවල් වර්තමානය තුළ මෙමඟින් ඉතා ලාභදායී ත්ත්තවයන් රැසක් අත්පත් කරගෙන ඇති බව දක්නට ලැබේ. කෙසේ නමුත් ගෝලීය උෂ්ණත්වය ඉහළ යාම සමඟ ඇතිවන දරුණු පාරිසරික බලපෑම් තුළින් අපහසුතාවයන් රැසකට මුහුණ දෙන මිනිසා කෙසේ හෝ කාර්මික පරිසරය හරිත සංකල්පය සමඟම ඉදිරියට ගෙනයන බව පුරෝකථනය කල හැකිය. ඒ අනුව ලොව පුරා කාර්මික පරිසරයන් හරිත කාර්මීකරණයේ ශීඝ්‍ර භාවිතයන්ට පෙළඹීම අනාගතය තුළ ද දැකගත හැකි වේ.

ඒ. ඩබ්. ජී. එන්. එම්. අබේරත්න
ආධුනික කථිකාචාර්යය,
භූගෝල විද්‍යා අධ්‍යයනාංශය,
මානවශාස්ත්‍ර හා සමාජීයවිද්‍යා පීඨය, ශ්‍රී ජයවර්ධනපුර විශ්වවිද්‍යාලය

මේ ගුරු ගීතය යි. එය අප හදවත් තුළ සදානුස්මරණීය සිහිවටනයක් ව යුග යුග රැව්පිළිරැව් දෙන්නේ සොබාදම් දිනිතියගේ කුසින් මෙලොවට බිහි ව ඇගේ කිරෙන් පොහොණි ව ඇගේ තුරුලේ අවසන් නින්ද ද ලබන සත්වග වෙත ඇය ඒ තරම් ම ළෙන්ගතු බැවිනි.

දිනකර තණ අග වූ පිනිබිඳු වියකා හරිද්දී, අරුණෝදයේ ම විකසිත නන් පැහැ පුෂ්පයන්, නිල්වන් ඝන වැස්මක් සේ ධරණි තලය පුරා සිය අණසක පතුරුවන රූස්ස වෘක්ෂයන්, උදුල රිදීරේඛා වැනි වූ ගංගාවන්, අහිංසකත්වයේ ප්‍රතිමූර්තියක් බඳු වූ සාවුන්, මුවන් ද රුදුරු බවින් අගතැන්පත් වූ සිහවගවළස් වැනි වනසතුන් සොබාදම් දිනිතියගේ මනරම් අංගයෝ ය.

එවන් වූ සෞන්දර්යයෙන් පරිපූර්ණ වූ පරිසරයත් මිනිසාත් අතර ඇත්තේ අත්‍යන්ත වූ සබැඳියාවකි. මිනිසාගේ දියුණුව හෝ පරිහානිය කෙරෙහි බලපාන සාධකයක් ලෙස පරිසරය ඉදිරිපත් කරන්නේ එහෙයිනි. බුදුදහම තුළ පතිරූප දේස වාසෝ ච හෙවත් සුදුසු පියසක විසීම දියුණුවට හේතුවක් වන බැව් මහා මංගල සූත්‍රය මගින් අවධාරණය කර ඇත. සකල ලෝක ධාතුව ම දේව නිර්මාණයක් බැව් සලකන කිතු දහම තුළ ද ස්වභාවික පරිසරයට අත්‍යන්ත වටිනාකමක් එක් කර ඇත. මැවූ වස්තූන් පාලනය කිරීමේ අයිතිය ලබා ගන්නා මිනිසා මැවිල්ල සුරැකීමට බැඳී සිටින බව ද එයින් විශ්වාස කෙරේ. පරිසරය පිළිබ ඳ ඉස්ලාමීය දෘෂ්ටිය ද මැවුම්කරුවෙකු ගැන විශ්වාස කරන සෙසු ආගම්වලින් වෙනස් නොවේ. සර්වබලධාරී අල්ලාහ් දෙවියන්ගේ නිමැවුම්වලට ගෞරව කිරීම, රැක ගැනීම සැම ඉස්ලාමීය බැතිමතෙකුගේ ම යුතුකම යි.

එහෙත් අර්බුද නමැති මඩ ගොහොරුවේ කරවටක් ගිලී සිටින වත්මන් ගෝලීයකරණය වූ ලොව තුළ පරිසරය සියලු ම මානුෂ ක්‍රියාකාරකම්වලින් පීඩාවට පත්වෙමින් සිටිනු දැකගත හැකි ය. මුදල් නම් වූ මිරිඟුව පසුපස හඹායන අද්‍යතන ධනේශ්වරය තුළ පරිසරය මිලින ව යාමට ආසන්න ය. වසර සිය ගණන් ඉපැරණි ඉතා වටිනා වනස්පතීන් එක් නිමේෂයකින් හිත්පිත් නොමැති ව  මිහිමත පතිත කිරීමට මිනිසත්බව වඳ කරන මුදල අබිසෙස් ලබන වත්මන් යුගය තුළ සොබාදම් මවගේ දරු කැළ සැහැසි වී ඇත. එලෙසින් ම පරිසරයේ අපූර්වත්වය සුරකින වන සිව්පාවුන් ගේ ජීවිත අවධානමට ලක්වී තිබීම අතිශය කනගාටුදායක ය. තව ද මිනිසා ස්වකීය ඥානය මෙහෙයවමින් අපූර්ව පරිකල්පනයන් තුළින් බිහි කළා වූ කර්මාන්තශාලාවෝ ද මිහිලිය කෙලෙසන පාපතර දෑත් බවට පත්ව ඇත්තා සේ ය. කර්මාන්තශාලාවන්ගෙන් නිකුත් වන කාබන්ඩයොක්සයිඩ්, සල්ෆර්ඩයොක්සයිඩ් වැනි අහිතකර වායු ද පරිසරය දූෂිත කිරීමට හේතු වී ඇත. හරිතාගාර ආචරණය නිසා ඇතිවන ආම්ලික වර්ෂාවන්ට ද මෙම අහිතකර වායු බලපා ඇත.

ඉතාමත් සමීප සබඳතාවක් මිනිසා හා පරිසරය අතර පවතින නිසා මිනිසා පරිසරයෙන් ප්‍රයෝජන ගත යුත්තේ කෙසේ ද යන්න නිරන්තර අවධානයට ලක්ව ඇති ගැටලුවක් ලෙසින් සඳහන් කළ හැකි ය. ධම්මපදයේ ද බෞද්ධ පරිසර ප්‍රතිපත්තිය උපමාවකින් පැහැදිලි කෙරෙන්නේ “මීමැස්සෙකු මලට හානියක් නොකර මලින් රොන් ගන්නා අයුරින් බෝග රැස්කරන නුවණැති මිනිසාගේ ධනය නොනැසෙන බව” විවරණය කරමිනි. මෙම උපමාලංකාරය සවිස්තර ව දක්වන ධම්මපදය මලේ වර්ණයට ද, සුවඳට ද  කිසි හානියක් නොකොට මල නොතලමින් රොන් ගන්නා මී මැස්සා නිසා පරාගනය ද සිදු වේ. මෙහි දී පරිසරයේ සුන්දරත්වය ද, ගුණාත්මක අගය ද එලෙස රකිමින් පරිසරයේ පැවැත්මට උපකාරී වීමක් මී මැස්සාගෙන් ඉටු වන බැව් මනාව විශද ය. පරිසරයෙන් ලැබෙන ප්‍රයෝජන උපරිම අයුරින් ඒ පරිසරයට ද මිනිසාට ද හිතකර වීම අවශ්‍ය බවත්, ක්‍රමාණුකූල සංවර්ධනයක් අපේක්ෂා කරන මිනිසා අනවශ්‍ය අතිධාවනකාරී බව ඈත් කරමින් පරිසරය හා හිතමිතුරු ආකල්පයෙන් බැඳී පරිසරයෙන් ප්‍රයෝජන ගතයුතු බවත් මෙයින් ධ්වනිත වේ. එහෙත් එය තමනට හිතකර අයුරින් වෙනස් කර ගැනීමේ දී බුද්ධිමත් ව ක්‍රියා කළ යුතු ය.

පරිසරය විශාල වෙනස්වීම්වලට භාජනය වීමේ දී පාරිසරික තුලනය බිඳ වැටීමේ තර්ජනය උග්‍ර වෙමින් පවතී. විශේෂයෙන් ම ඇතැම් ජන කොටස් ඇතුළු ශාක හා සත්ත්ව විශේෂ පෘථිවියෙන් සදහට ම වඳ වී යාමේ තර්ජනයකට ලක් වී ඇත. මේ අතර ආහාර නිෂ්පාදනය බිම් හෙක්ටයාර මිලියන හයක් කාන්තාර බවට පත්වෙමින් පවතී. ඉදිරි දශක තුන තුළ දී එම බිම් ප්‍රමාණය සෞදි අරාබියේ මුළු බිම් ප්‍රමාණය තරම් වනු ඇත. හෙක්ටයාර මිලියන 11ක් පමණ වූ වනවැස්ම විනාශවෙමින් පවතී. ඉදිරි දශක තුන තුළදී නැති වී යන වනාවරණය ඉන්දියාවේ වර්ග ප්‍රමාණයට සමාන වනු ඇත. වනාන්තර එළි කිරීමෙන් ඇති වූ එම බිම්වල නිෂ්පාදනය ඒවායේ වගා කරන  ගොවීන්ගේ පෝෂණය සඳහාවත් ප්‍රමාණවත් නොවන තරමට පහළ වැටෙනු ඇත. යුරෝපයේ අම්ල වර්ෂාව මගින් වනාන්තර හා ජලජ පද්ධතිය පමණක් නොව මිනිසාගේ පුරාවිද්‍යාත්මක හා කලා උරුම පවා විනාශ කරනු ලැබ ඇත. යළි පිළිසකර කළ නොහැකි තරමට පස ආම්ලික තත්ත්වයට පත් කර ඇත. පොසිල ඉන්ධන දැවීම මගින් ගෝලීය උණුසුම් වීම තවත් තීව්‍ර වෙමින් පවතී. පෘථිවියට ඉහළින් ශ්වේත ඡත්‍රය වැනි ඕසෝන් වියනට සිදුවන හානි මගින් මිනිසාට හා සතුන්ට පිළිකා වැළඳීමේ ඉඩ ප්‍රස්ථාව වැඩිවී ශාරීරික ආහාර දාමයන්ට ද විශාල වශයෙන් බාධාවන් ඇති වී තිබේ. මීළඟ සියවසෙහි දී පරිහානියට යමින් පවතින පරිසරය තුළ දෙගුණවන ජනසංඛ්‍යාවක අවශ්‍යතාව සපුරාලීමට වර්තමානයේ අප ලබමින් සිටින සංවර්ධනය ප්‍රමාණවත් වන්නේ දැයි අවබෝධ කරගත යුතු ය.

පරිසර දූෂණය වැළැක්වීම සඳහා පසුගිය දශක දෙක තුළ කරන ලද විවිධ ආයෝජන පිරිවැය කාර්යක්ෂමතාව අතින් ඉතා ඉහළ මට්ටමක පැවති බව පෙනුණි. එසේ වුව ද පරිසරය සුරැකීම හා වැඩිදියුණු කිරීම සඳහා ආයෝජනය නොකිරීම හේතුවෙන් ඇති වූ ආර්ථික හා පාරිසරික හානි පිළිබඳ අත්දැකීම් ද විරල නො වේ. මේ සම්බන්ධයෙන් මූල්‍යමය සංකූලතා විශාල වශයෙන් පවතී. එබැවින් මේ සම්බන්ධයෙන් ලෝක බැංකුව, ජාත්‍යන්තර මූල්‍ය අරමුදල වැනි බහු ජාතික මූල්‍ය ආයතනයන්ට පරිසරය සංරක්ෂණය පිළිබඳ විශාල කාර්යභාරයක් පැවරී ඇත. එවැනි නව ප්‍රමුඛතා පිළිබඳ සියලු ම ජාත්‍යන්තර මූල්‍ය ආයතන යළිත්  අවධානය දිය යුතු යි.

එලෙස ම විශ්වවිද්‍යාල ශිෂ්‍ය ශිෂ්‍යාවන් වශයෙන් ද පරිසරය සුරැකීම සඳහා අපට දායකත්වයක් සැපයිය හැකි ය.  විශ්වවිද්‍යාල මට්ටමින් පවත්වනු ලබන පරිසර සංවර්ධන වැඩසටහන්වලට පූර්ණ සහයෝගය දිය යුතු යි. එමෙන් ම සකල ලෝකවාසීන්ට ආදරය කරන, සොබාදහමට ලැදි අනාගත පරපුරක් බිහි කිරීමට අවැසි ප්‍රඥා සම්ප්‍රයුක්ත දැනුම් සහිත විෂය නිර්දේශයක් සකස් කිරීම හෙට දිනට අතිශය වැදගත් වනු ඇත.

“ඔබ ඔබේ දරුවන්ට ඉගැන්විය යුත්තක් වෙයි. මේ පොළොව අපගේ මාතාව බව ඔබේ දරුවන්ට කියා දෙනු මක්නිසා ද මහපොළොවට සිදුවන දෙය ම ඔබේ දරුවන්ට ද සිදුවන නිසා ය. මිනිස්සු බිමට කෙළ ගසත් ද ඔවුහු ඔවුනට ම කෙළ ගසා ගනිති.”            

සියැටල් – මිහිමඩලේ ගීතය

අදට ශතවර්ශ කිහිපයකට ආසන්න කාලයක දී නූතන අධ්‍යාපන ක්‍රමවල ආභාසය හෝ අක්ෂර ඥානය පවා නොලැබූ, සුදු ජාතිකයන් විසින් ම්ලේච්ඡ මනුෂ්‍යයන් වශයෙන් සලකනු ලැබූ රතු-ඉන්දියානු ගෝත්‍රික ජන නායකයෙකු සියැටල් විසින් සිය ජීවිත පරිඥානයෙන් කරන ලද ඇතැම් අනාවැකි ශතවර්ෂාධික කාලයකින් අනතුරුව ද නූතන ලෝකය තුළ ක්‍රමයෙන් යථාර්ථයක් වන අයුරු විස්මයජනක ය.

වන සම්පත හා සබැඳි පරිසරය විනාශ කිරීමෙන් වරක් සශ්‍රීකව පැවති භූමිය, නිසරු මුඩු බිමක් බවට පරිවර්තනය විය හැකි බව, එවන් ඈත යුගයක දී සියැටල් ඔහුගේ තියුණු නුවණින් දුටුවේ ය.

ඉදින් සුන්දරත්වයේ අනර්ඝතම නිර්මාණයක් වූ ස්වභාවික පරිසරය අකාලයේ මිලින ව යන්නට ඉඩ නොදී ඈ රැකගැනීමටත්, රතුඉන්දියානු ජනනායක සියැටල් නොදුටු අපි, ඔහුගේ සදාතනික අනුගාමිකයන් වීමට ඉටා ගනිමු.

“මේ මහ පොළොවේ සෑම බිම් අඟලක් ම මගේ ජනතාවට පූජනීය ය. සුවිශුද්ධ ය. ළහිරු එළියෙන් බැබළෙන දේවදාර ගස්වල සැම  සිහිල් පත්‍රයක් ම…… මාගේ ජනතාවගේ චිත්ත සන්තානයේ ද අත්දැකීම් සමුදායේ ද ශුද්ධ වස්තූහු වෙති.” සියැටල් –  මිහිමඬලේ ගීතය

මූලාශ්‍රය
පාරිසරික දත්ත වාර්තා හා  මිහිමඬලේ ගීතය.

එස්. එම්. ඉෂිණි හංසිකා
දර්ශනය හා මනෝවිද්‍යා අධ්‍යයනාංශය,
තෙවන වසර

එහෙත් තෙත්බිම් ආශ්‍රිතව ශිෂ්ඨාටාචාර ගොඩනඟාගත් ආදි මානවයා එහි වටිනාකම හඳුනා නොගෙන සිටියේ යැයි සිතුවොත් එය මුලාවකි. තෙත්බිමක් යනු වහනය වන ජලය, චක්‍රීයකරණය වන පාංශු පෝෂක ද්‍රව්‍ය හිරුගේ ශක්තිය හා එක්වී සුවිශේෂී පාංශු ජල විද්‍යාත්මක හා වෘක්ෂලතාදී ලක්ෂණ මතු කෙරෙන අපූරු පරිසර පද්ධතියක් නිර්මාණය කෙරෙන පෙදෙසක් බව ඔවුන් හඳුනාගෙන සිටි බවට සාක්ෂි හමුවන්නේ සිය මුල් ජනාවාස තනා ගැනීමට ඔවුන් ගංගා ද්‍රෝණිය පහත් බිම් තෝරා ගැනීම සමග යි.

තෙත්බිම්වලට නිසරු නිෂ්ඵල පිළිකුල් සහගත භූමි භාගයක් ලෙස වැරදි අර්ථකථනයක් ලැබුණේ සාවද්‍ය අර්ථනිරූපණ මත ගන්නා ලද තීරණ මත පදනම් වූ සංවර්ධන ක්‍රමෝපායන් හේතුවෙනි. ඒවා හරහා මිනිසාට අප්‍රයෝජනවත් යයි තීරණය කෙරෙන මෙම බිම් කාර්මික සහ නාගරික කැලි කසල බැහැර කිරීම හා ජලය බස්සවා ගොඩ කොට යම් යම් ඉදිකිරීම් සඳහා යොදා ගැනීම වැනි කාර්යයට යොදාගත යුතු බව නිර්දේශ විය. කෙටියෙන් කිවහොත් “WETLANDS ARE WASTELANDS” යන ආකල්පය මෙම අදූරදර්ශීභාවය මතින් උපන්නක් විනා පෙර සිට පැවත එන ජන මතයක් යැයි කිව නොහැකි ය. මෙම සංවර්ධන රාමුව තුළ විශේෂයෙන් ම නාගරික ප්‍රදේශ මැද පිහිටි තෙත් බිම් ඒවායේ භූමියේ ආර්ථික වටිනාකම් ගැන සලකා ගොඩ කොට විවිධ ඉදිකිරීම් සඳහා විශාල වශයෙන් ගොඩ කරන ලද අතර දුර බැහැරින් පිහිටි තෙත්බිම් කසල බැහැරලන බිම් ලෙස භාවිතයට ගැනිණි. මෙම අගතිගාමී පහත් සංවර්ධන ඵල විපාක විඳින්නට ජනතාවට ඉක්මනින් ම සිදු වූ අතර මද වර්ෂාවකටත් ජලයෙන් යට වන නාගරික මාර්ග පද්ධතිය තුළ තෙත්බිම්වල කාර්යභාරය අවතක්සේරු කිරීමේ ඛේදවාචකය සැඟවී ඇති බව කා හටත් පැහැදිලි ය.

පහත්බිම් සංහාරය නිසා ජනිත වූ පාරිසරික ගැහැට හා වසංගත පැතිරීම වැනි කරදර නිසා තෙත්බිම්වල පාරිසරික උපයෝගීතාවය පිළිබඳ ව නව කතිකාවක් ඇරඹුණු අතර 1990 වසරේ අග භාගයේ දී ශ්‍රී ලංකාව තුළ “රැම්සාර් සම්මුතිය“ බලාත්මක වීම ශ්‍රී ලංකාව තුළ තෙත්බිම් සංරක්ෂණ ක්‍රියාවලියේ ආරම්භයට සුවිශාල පිටුබලයක් විය. ලොව සුවිශේෂී වනාන්තර සම්බන්ධයෙන් වූවාක් මෙන් ම තෙත්බිම් සංරක්ෂණය පිළිබඳ මුල්කාලීන අවධානය යොමු වූයේ ද එම ප්‍රදේශවල ජලචර පක්ෂි දඩයමේ ගිය දඩයක්කරුවන් වෙතිනි. ඔවුන්ගෙන් ඇරඹුණු ක්‍රියාකාරීත්වය 1971 වර්ෂයේ ඉරානයේ රැම්සාර් නගරයේ දී සම්මුතියක් ලෙස එළි දුටු අතර එය අද “තෙත්බිමක් සංරක්ෂණය පිළිබඳ රැම්සාර් සම්මුතිය“ ලෙස හැඳින්වේ.

තෙත්බිම් හා ඒවායේ සම්පත් සංරක්ෂණය හා බුද්ධිමත් ලෙස පරිහරණය කිරීම සඳහා ගතයුතු ක්‍රියාමාර්ග හා අන්තර්ජාතික  සහයෝගිතාවය දැක්වෙන එකඟතා ගිවිසුමක් ලෙස තෙත්බිම් සම්මුතිය හැඳින්විය හැකි ය. තෙත්බිම් ආශ්‍රිත මූලික කාර්යභාරය හා එහි ආර්ථීක, සංස්කෘතික, විද්‍යාත්මක හා විනෝදාත්මක වටිනාකම් හඳුනා ගනිමින් වර්ධනය වෙමින් පවත්නා අනවසර අත්පත් කරග ගැනීම හේතුවෙන් වර්තමානයේ දී හා අනාගතයේ දී තෙත්බිම් අහිමි වීම වළක්වා ගැනීම සම්මුතියේ අර අරමුණ වේ. රැම්සාර් සම්මුතියේ දැක්වෙන අර්ථ නිරූපණයට අනුව, “තෙත්බිමක් යනු බාදිය ද සමඟ මීටර් 6 කට අඩු ගැඹුරකින් යුත් සාගරික පෙදෙස් ද ඇතුළත් ව ගලන හෝ නොගලන මිරිදිය, කරදිය හෝ කිවුල් දියෙන් නිරන්තරයෙන් හෝ සෘතුමය ලෙස යට වී පවතින ස්වභාවික හෝ නිර්මිත පීට් බිම්, වගුරු බිම්වලින් සමන්විත ප්‍රදේශයන් ය.” එහි ප්‍රධාන තෙත්බිම් වර්ග 5ක් කාණ්ඩ ගතකර ඇත.

1. සාගරික තෙත් බිම්
2. මෝය ආශ්‍රිත තෙත්බිම්
3. විල් ආශ්‍රිත තෙත්බිම්
4. ගංගා ආශ්‍රිත තෙත්බිම්
5. නිර්මාපණ තෙත්බිම්

ශ්‍රී ලංකාවේ දක්නට ඇති තෙත්බිම් ජලයේ ස්වභාවය අනුව පහත කාණ්ඩ තුන ඔස්සේ වර්ග කොට ඇත.

1. ස්වභාවික අභ්‍යන්තර මිරිදිය තෙත්බිම්
2. සාගරික හා ලවණ දිය තෙත්බිම්
3. මිනිසා විසින් නිර්මිත තෙත්බිම්

ආසියානු තෙත්බිම් නාමාවලියට අනුව ශ්‍රී ලංකාව තුළ අන්තර්ජාතික වශයෙන් වැදගත් තෙත්බිම් 41ක් පමණ ඇති අතර මේවායේ මුළු වර්ග ප්‍රමාණය හෙක්ටයාර 274000 පමණ වේ. ශ්‍රී ලංකාවේ රැම්සාර් සම්මුතිය බලාත්මක වීම සමඟ 1990 වර්ෂයේ දී “බුන්දල“ රැම්සා තෙත් බිමක් ලෙස ප්‍රකාශයට පත් කෙරුණු අතර ආනවිලුන්දාව හා මාදුගඟ පිළිවෙලින් 2001 හා 2003 වසරවල දී තෙත්බිම් ලෙස ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදි.

අභ්‍යන්තර මිරිදිය තෙත්බිම්

මේවායින් ප්‍රධාන වර්ග  කිහිපයක් පහත පරිදි විස්තර  කළ හැකි ය.

ගංගා ඇළ දොල ආශ්‍රිත තෙත්බිම්

ශ්‍රී ලංකාව පුරා විහිදුනු ගණනින් 103ක් පමණ වන ගංගා හා ඇළ දොළ ජාලයන් මෙම තෙත්බිම් සමන්විත වේ. තෙත්බිම්වලින් ආරම්භ වන ගංගාවන්ගේ ගංගා ද්‍රෝණි වර්ෂය පුරා තෙත් ගතියෙන් යුක්ත වන අතර අනෙකුත් ඒවා සෘතුමය වශයෙන් ද පවතී. දිවයිනේ මුළු භූමි ප්‍රමාණයෙන් 16% ආවරණය කරන මහවැලි ගංගා ද්‍රෝනිය සතුව ඉතා ඉහළ සමාජ, ආර්ථික හා පාරිසරික වටිනාකමක් තිබේ.

විල්ලු තෙත්බිම්

ශ්‍රී ලංකාවේ ස්වභාවික විල් දක්නට නොමැති අතර ඒ වෙනුවට හෙක්ටයාර 12500 ක් පමණ ප්‍රදේශයක විහිදෙන විල්ලු නම් පිටාර තැනි ජලාශ රැසක් දක්නට ලැබේ. පිටාර තැන්නක් යනු ගංගාවකට හෝ ඇළකට දොළකට යාබද ව පිහිටි නිතර හෝ සෘතුමය ලෙස ගංවතුරෙන් යටවන තැනි බිම්කඩකි. ගංගාවක් ඉවුරු බිඳී  පිටාර ගලන විට දෙපස පහත්බිම්හි පාෂාණ හා මඩ තට්ටු තැන්පත් වේ. බොහෝ විට පිටාර තැන්නේ අවසාදිත තට්ටුව ජල මාර්ගයේ පත්ලේ මට්ටමටත් යටට විහිදෙයි. විල්ලුවේ පස ද ඉතා ම සාරවත් වන අතර වියළි කාලයේ පවා භූගත ජල මට්ටම පස මතුපිට ආසන්නයේ පවතී. විල්ලුවක ශාක ප්‍රජාව බොහෝ කොට ම ජලකාමී තෘණ විශේෂවලින් සමන්විත වේ. ලංකාවේ විශාලතම විල් දක්නට ලැබෙන්නේ නැගෙනහිර දිග මහවැලි පිටාර තැන්නෙහි ය.

මිරිදිය වගුරු

ගංගාවකින් හෝ ජලයෙන් පෝෂණය වන හෝ භූගත ජලය කාන්දු වන නොගැඹුරු පෙදෙස් මිරිදිය වගුරු ලෙස හැඳින්වේ. දියබරිත නො ඇලෙන සුලු පස මෙම ප්‍රදේශවල ලාක්ෂණික වන අතර අර්ධ වශයෙන් ජීර්ණය වන කාබනික ද්‍රව්‍ය මගින් පීට් සෑදෙයි. මුතුරාජවෙල වගුර ශ්‍රී ලංකාවේ පිහිටි විශාලතම පීට් වගුර ලෙස හදුන්වයි.

සාගරික ලවණ තෙත්බිම්

මෙම තෙත්බිම් කාණ්ඩ 4කට බෙදා ඇති අතර ඒවා තවදුරටත් වර්ග 14කට වෙන්කොට ඇත. මේවායින් බොහොමයක් වෙරළතීරය ආශ්‍රිත ව පිහිටා ඇති අතර විල්පත්තුවේ තිබූ කරදිය විල්ලු සමූහය පමණක් ඉන් බැහැර ව පිහිටා ඇත. මේවායින් වැදගත් කාණ්ඩ කිහිපයක් පහත පරිදි විස්තර කළ හැකි ය.

මෝය හා කඩොලාන බිම් 

මෙම තෙත්බිම් වර්ග දෙක වෙරළාසන්නයේ එකිනෙක හා සම්බන්ධිත ව පවතී. මෙම පරිසර පද්ධතියේ විශේෂිතම ලක්ෂණය වන්නේ උදම් මට්ටමේ දෛනික උස්පහත් වීම් හා කරදිය මිරිදිය අතර පවතින ජලයේ ලවණතාවය යි. ලංකාවේ ගංමෝය (45) ක් පමණ තිබේ. මෝයක දක්නට ලැබෙන පාරිසරික ස්වභාවයේ අස්ථායි ස්වභාවය හා සුසැදී ජීවත්වන මැනවින් හැඩ ගැහුණු ශාක ප්‍රජාවක් කඩොලාන වන කලාපයට අයත් වේ. කඩොලාන වනාන්තර සහිත මෝයවලට හොඳ ම උදාහරණය වන්නේ මාදුගඟ, බෙන්තොට හා කලා ඔය මෝය යි.

කලපු

කලපුවක විශේෂ ලක්ෂණය වන්නේ එය මුහුදට නිත්‍ය ලෙස හෝ සෘතුමය ලෙස විවරව තිබෙන පටු අපවහන ජල මාර්ග සහිතව පහත් වැලිවැටි මගින් මුහුදෙන් වෙන්ව පිහිටීම යි. කඩොලාන, මඩ තැනි හා මුහුදු තෘණ බිම් කලපු ආශිත ව පිහිටා තිබිය හැක. ශ්‍රී ලංකාවේ වෙරළ තීරය වටා කලපු 42 ක් පමණ දක්නට ලැබේ. උදාහරණ ලෙස බුන්දල කලපුව, මූන්දල කලපුව හා කලමැටිය කලපුව දැක්විය හැකි ය.

අභ්‍යන්තර කරදිය විල්ලු

විල්පත්තු වනෝද්‍යානයේ පිහිටි කරදිය විල්ලු පද්ධතිය සුවිශේෂී වූ පාරිසරික නිර්මාණයකි. මේවා වැලි පස් මත පිහිටි නොගැඹුරු විල් ලෙස ද සැලකේ.

මිනිසා විසින් නිර්මිත තෙත්බිම්

ශ්‍රී ලංකාවේ ඉතිහාසය හා බැඳුණු ජලාශ්‍රිත ශිෂ්ටාචාරය දියුණුව මැනැවින් විදහා දක්වන ගම්වැව් ලක්ෂයක් පමණ රජරට පුරා විසිරී පවතින අතර ඒවා මෙම තෙත් බිම් වර්ගයේ මුදුනෙහි ලා සැලකේ. මෙම වැව් පද්ධතිය හා සම්බන්ධ වන යොදුන් ගණන් දිගු ඇළ මාර්ග පද්ධතිය ද ඒවායින් කෙරෙන අතිමහත් කුඹුරු සංඛ්‍යාව ද මිනිසා විසින් තනන ලද අද ස්වභාදහමේ කොටසක් බවට පත්ව ඇත. මේවා අද්විතීය තෙත්බිම් වර්ගයේ වෙන් කළ නොහැකි සංඝටක ය. පරිසර පද්ධතියක් වන තෙත්බිම්වලින් සැලසෙන පාරිසරික සේවා අතිමහත් ය. බොහෝ ජීවීන්ට වාසස්ථාන සපයනවා සේම බොහෝ ජීවී විශේෂවලට තෙත්බිම් අභිජනන බිම් වේ. බොහෝ සංචාරක කුරුලු විශේෂ මහද්වීප තරණ පියාසැරියේ දී ගිමන්හලක් මෙන් ම ගොදුරු බිමක් ලෙස ද තෙත් බිම් භාවිතා කරයි. ගංගා පිටාර ගලන විට ජලය උරා ගැනීමට ද ගංවතුරේ වේගය බාල කිරීමට ද තෙත්බිම් ක්‍රියාකරයි. ගංවතුර පාලනය කර පරිසරයට දේපළවලට හා ජීවිතවලට වන හානිය අවම කිරීමටද තෙත්බිම් උපකාරී වේ.

එසේ ම ජලය ගංගා ජලාශ හා නිකුත් ජලස්කන්ධයන් වෙත ළඟාවීමට පෙර එහි ඇති වැඩිපුර පෝෂක, අවසාදිත වෙනත් පරිසර දූෂක උරාගැනීම තෙත්බිම් මගින් සිදුවේ. එමෙන් ම තෙත්බිම් පවිත්‍රකාරක බිම් ලෙස ද ක්‍රියාකරයි. විෂ සහිත පරිසර දූෂක හා අවසාදිත තැන්පත් කරගන්නා බිමක් ලෙස ද තෙත්බිම් ක්‍රියාත්මක වේ. අන් සියලු වනාන්තර මෙන් ම තෙත්බිම් ද කාබන් තැන්පත් කරගන්නා බිම් ලෙස ක්‍රියාකරයි. මානව ශිෂ්ටාචාරයේ ආරම්භයේ සිට ම මිනිසාට ආහාර, ඖෂධ, රසකාරක, කර්මාන්ත අමුද්‍රව්‍ය, ජෛව ඉන්ධන, ධනෝපායන මාර්ග, විනෝදාස්වාදය හා රසාස්වාදය යනාදිය සැපයීමෙහි ලා අන් කිසිදු වනාන්තර වර්ගයකට නොදෙවෙනි ප්‍රභවයක් ලෙස තෙත්බිම් ක්‍රියාකරයි. එහෙත් තෙත්බිම්වල වඩාත් වැදගත් අංග දෙකක් මෙසේ සෘජු ආර්ථික වාසි වලින් හුවා දැක්විය නොහැක. ඒවා නම් ඉහළ ජෛව විවිධත්වයට රැකවරණය ලබාදීම හා සංස්කෘතික උරුමය පෝෂණය කිරීම ය.

ශ්‍රී ලංකාවේ සමස්ත ගොඩබිම් ප්‍රදේශවල ජීවත්වන පෘෂ්ඨවංශීය සත්ව විශේෂ සංඛ්‍යාවෙන් 30% ක් පාරිසරික වශයෙන් තෙත්බිම් මත යැපෙන බව සොයාගෙන ඇත. ශ්‍රී ලංකාවට පැමිණෙන සංචාරක පක්ෂීන්ගෙන් 50%ක් සෘජු ව ම තෙත්බිම් මත යැපෙයි. එසේ ම දේශීය වශයෙන් තර්ජනයට ලක්වූ පෘෂ්ඨවංශීය සත්ත්ව විශේෂ වලින් 32%ක් පමණ අනාගත පැවැත්ම ශ්‍රී ලංකාවේ තෙත්බිම් පරිසර පද්ධතියේ සුරක්ෂිතභාවය මත රඳා පවතින බව වාර්තා වෙයි.  සුවිශාල පාරිසරික වැදගත්කමක් ඇති තෙත්බිම් පරිසර පද්ධතියේ පැවැත්මට එරෙහිව වර්තමානය වනවිට බොහෝ තර්ජන එල්ල වී ඇත. මෙසේ මෙම බිම් තර්ජනයට ලක්ව ඇත්තේ විවිධ මානව ක්‍රියාකාරකම් නිසාවෙනි. ඒ අනුව ඉඩම් ගොඩකිරීම, වන වැස්ම කපා දැමීම, කාබනික ද්‍රව්‍ය, රසායනික ද්‍රව්‍ය හා කැලිකසල ජලයට එක්වීම මගින් ජලය දූෂණය වීම, වැලි ගොඩ දැමීම, කොරල් සැරීම ආදී වූ ක්‍රියාකාරකම් නිසා තෙත්බිම් ආශ්‍රිත ශාක හා සත්ව ප්‍රජාවගේ පැවැත්මට සුවිශාල හානියක් සිදු වී ඇත. එසේ ම ආක්‍රමණික ශාක පැතිරීම නිසා ද මෙම පරිසර පද්ධතිය අවදානමකට ලක්ව ඇත. දිගු නියං සමයන්. සාගර උෂ්ණත්වය ඉහළ යාම. සුනාමි වැනි ආපදා ආදිය ද විටෙක තෙත්බිම්වල පැවැත්මට අහිතකර ලෙස බලපායි. ඉහත අයුරින් හායනය වන තෙත්බිම් පරිසර පද්ධති සංරක්ෂණය සඳහා රැම්සාර් වැනි සම්මුතීන් දැඩි පරිශ්‍රමයක් දරන අතර එසේ සිදුකරන ලද සංරක්ෂණය කිරීමට ශ්‍රී ලංකාවේ තෙත් බිම් ප්‍රදේශ ඇතුළත් කොට ඇත.

උස් තෙත්බිම් – ශ්‍රී පාද අඩවිය අභයභූමියක්

මිරිදිය කරදිය විල්ලු – විල්පත්තු ජාතික වනෝද්‍යානය, යාල ජාතික වනෝද් වනෝද්‍යානය

මිරිදිය වගුරු- බෙල්ලන්විල අත්තිඩිය අභය භූමිය, මුතුරාජවෙල වගුරු, ශ්‍රී ජයවර්ධනපුර කෝට්ටේ අභය භූමිය

පුරාණ වැව්- ආනවිලුන්දාව, මින්නේරිය, කවුඩුල්ල, යෝධ වැව හා තබ්බෝව වැව ආශිත අභය භූමි

වාරි ජලාශ – වික්ටෝරියා, රන්දෙණිගල, රන්ටැඹේ, මාදුරුඔය

කලපු –  බුන්දල ජාතික වනෝද්‍යානය

කඩොලන – විල්පත්තු, කලමැටිය අභය භූමිය

කොරල් පර – පරවි දූපත්, රූමස්සල, බාර්රීෆ් අභය භූමිය

තෙත්බිම් පරිසර පද්ධතිය රැක ගැනීමෙහි ලා විවිධ පාර්ශ්ව හඬ නැගුව ද කෙතරම් ලිපි ලේඛන පළ කළ ද විශේෂයෙන් ම නාගරික හා අර්ධ නාගරික ප්‍රදේශ මැද පිහිටි පහත් බිම් හා වගුරු බිම් නම් භූමියේ රුපියල් සත වටිනාකම හේතුවෙන් තවමත් පවතින්නේ දැඩි තර්ජනකාරී තත්වයක ය. ජනාකීර්ණ නාගරික ප්‍රදේශවල මනා ජලවහනය ඉමහත්සේ උරදෙන මෙවන් වටිනා තෙත්බිම් පවා තවමත් රජයේ ආයතන ඉදිකිරීම සඳහා යොදාගැනීම කණගාටුවට කරුණකි. පරිසර නීතිය හොඳින් දත් පරිසර සම්පත්වලින් ජීවිතය සරි කරගන්නා පරිසරය සමඟ බැඳී පවතින මිනිසුන් මෙකී තෙත්බිම් පරිසර පද්ධතිවල වටිනාකම අවබෝධ කරගෙන මතු පරපුරට අමිල වූ දායාදයක් පරිත්‍යාග කිරීම සඳහා පරිසරයට අනුගත වන අයුරින් කටයුතු කිරීම සැමගේ වගකීමක් වනු නොඅනුමාන ය.

එස්. ජේ. එම්. එන්. එස්. තිලකරත්න
භූගෝල විද්‍යා අධ්‍යයනාංශය
සිව්වන වසර

ජීවීන් අජීවීන් සහිත වටපිටාව පරිසරය යන්න සරල ව හැඳින්වුව ද එකී අදහසින් එහාට ගොස් පරිසරය  නිර්වචනය කිරීමේ දී අපඅවට ඇති ජීවී අජීවී ද්‍රව්‍යවල එකතුවක් පමණක් නොව පරිසරය පුද්ගලයන් හා ජීවී පදාර්ථවල හැඩය සහ පැවැත්මේ ස්වභාවය තීරණය කරන සංකීර්ණ භෞතික, භූගෝලීය, සමාජීය, සංස්කෘතීය හා දේශපාලන තත්ත්වල එකතුවක් ලෙස විග්‍රහ කිරීමට හැකි ය.  මිනිසා පරිසර‌යේ කොටසක් ලෙස හදුන්වනු අතර ඔහු පරිසරය සමග ප්‍රතිචාර දක්වයි. මිනිසා පරිසරයට කාරුණික වන තරමට මිනිසාට මානුෂික වශයෙන් යහපත් ජීවිතයක් ගොඩ නගා ගත හැකි ය.                       

මිනිසා හා පරිසරය අතර ගොඩනැගී ඇති  සබඳතාවය නිසාවෙන් මිනිස් කටයුතු පරිසරය වෙනස් කිරීම සඳහා හේතුසාධක වී ඇත. කිසියම් පාරිසරික ස්වභාවයක් වෙනස් කරන ද්‍රව්‍යයක් හෝ ක්‍රියාවලියක් හෝ යම් පරිසරයකට එකතු කිරීම මÕsන් පරිසර දූෂණය සිදුවේ. එය ශාක සතුන් සහිත ගොඩ බිම් ප්‍රදේශයකට හෝ ජලජ පරිසරයකට වුව ද පොදු ය. මෙමගින් වඩාත් අවධානය යොමු කිරීමට මා අපේක්ෂා කරන්නේ ශ්‍රී ලංකාවේ බටහිර මුහුදු තීරයේ දී ගිනිගැනීමට ලක් වූ “එක්ස්ප්‍රස් පර්ල් නෞකාව”මඟින් අප ශ්‍රී ලාංකීය මුහුදු තීරයට සිදුවූ විනාශය පිළිබඳ ව යි.

එක්ස්ප්‍රස් පර්ල් නෞකාවේ ගිනිගැනීමෙන් සිදු වූ පරිසර හානිය.

පෘතුවිය බොහෝ විට ජල ග්‍රහලොවක් ලෙස නම් කෙරේ.මෙයට හේතුව අභ්‍යාවකාශයේ සිට බලන විට  නිල් පැහැයෙන් පෙනීම යි. මෙම පැහැයට හේතුව පෘතුවියේ 70% පැතිර ඇත්තේ සාගර ජලය යි. මහද්වීපික කබොල්ලේ පවතින අඩු තත්වයන් සහිත පාෂාණ වල දක්නට ලැබෙන භාෂ්මික ලෝහවලින් පහසුවෙන් ඛාදනය වන ලවන බහුල වන නිසා අවුරුදු බිලියන ගනනක් තිස්සේ ලවන සාගරයේ තැනපත්ව තිබේ. වාෂ්පීකරනයෙන් ජලය වර්ෂාව සහ හිම ලෙස නැවත ගොඩ බිමට ලබා දීමෙන් මෙම ලවන තැන්පත් වීම සිදු වේ. එම නිසා පෘතුවියේ පවතින විශාල ජල ප්‍රමාණය ලවන හෝ ලුණු වතුර ලෙස සලකන අතර සාමාන්‍ය ලවන තාවය 35% වේ.මෙම අගය අවට ඇති ගොඩබිම් වලින් ලැබෙන ජල මාර්ග ප්‍රමාණය අනුව වෙනස් වේ.පෘතුවියේ ජල ප්‍රමාණයෙන් 98%ක් පමණ ඇත්තේ සාගර ජලය යි. ඉන්දියන් සාගරයේ පහස ලබන අප වෙරළ තීරය ජෛව විවිධත්වයෙන් අන් රටකට නොදෙවෙනි වේ. එම නිසා ම නොමද සංචාරක ආකර්ශණයකට ද නිතැති‍‍න් ම පාත්‍ර වේ.                                    

කොරල්පර පරිසරය, මුහුදු තෘණ, කඩොලාන ශාක පද්ධතිය, විසිතුරු කරදිය මසුන්, කැස්බෑවන්, ශාක ප්ලාවාංග, මහුදු පක්ෂීන් ආදියෙන් අප මුහුදු තීරය ස්වයං පෝෂිත අතර එමඟින් අප ලක් මවට ලබා දෙන්නේ මිල කළ නොහැකි සුන්දරත්වයකි. කණගාටුවෙන් වුව ද පැවසිය යුතු කාරණය නම් පසුගියදා ශ්‍රී ලංකාවේ බටහිර මුහුදු සීමාවේ ගිනි ගෙන විනාශ වූ නෞකාව හේතුවෙන් ඉතා සීඝ්‍රයෙන් ශ්‍රී ලංකාව වටා ඇති මුහුදු තීරය ම විණාශයට පත් වෙමින් පවතී. මේ වන විට එය ජාතික ව්‍යසනයක් බවට පත්ව හමාර ය.         

එමඟින් ශ්‍රී ලංකාවේ බටහිර වෙරළ තීරයේ මීගමුව ආශ්‍රිත ප්‍රදේශය මුලුමනින් ම විනාශ වී ඇති අතර නෞකාවෙන් වෙරළ තීරයට ගසා ගෙන ආ ප්ලාස්ටික් පෙලට් අති විශාල ලෙස එහි තැන්පත් වී ඇත. මෙම නෞකාව මගින් රූපලාවන්ය නිෂ්පාදනයට අවශ්‍ය රසායනික ද්‍රව්‍ය, බැර ලෝහ, එතනෝල් ආදිය විශාල වශයෙන් සාගර ජලයට මිශ්‍ර වීම සිදු විය. තව ද ප්ලාස්ටික් කැටිති හා ඇසට නොපෙනෙන මයික්‍රෝ ප්ලාස්ටික් සෑම වැලි කැටයක් පාසා ම උරාගෙන අවසාන ය. මයික්‍රෝ ප්ලාස්ටික් නැමති ද්‍රව්‍ය අවුරුදු ගණනාවක් ගත වුව ද මෙරට බටහිර ‌වෙරළ තීරයෙන් ඉවත් කිරීමට අපහසු බව සාගර විද්‍යාඥයින්ගේ අදහස යි. ප්ලාස්ටික් කැටිති කෝටි 300 ක් පමණ සාගරයට එකතු වී ඇති බවට ඔවුන් වැඩි දුරටත් පෙන්වා දෙති.        

ශ්‍රී ලංකාවේ වැඩිම ජෛව විවිධත්වයකට හිමිකමි කියනු ලබන්නේ නොගැඹුරු මුහුදු කලාප නිසා නෞකාවේ ගිනිගැනීමෙන් වැඩි වශයෙන් හානියට ලක් වූයේ ද එම ජෛව විවිධත්වයෙන් අනූන කලාපය යි. නෞකාව ස්ථාන ගතවී තිබුනේ ශ්‍රී ලංකාව ආසන්න මුහුදේ වීම මෙම නෞකා අනතුරේ හානිය වැඩි වීමට හේතුව වී ඇත.         

තව ද කොරල් පරිසරය පිළිබඳ ව අවධානය යොමු කිරීමේ දී හිරිගල්පර ඇතුලු සියලු ම ද්‍රව්‍ය නෞකාව මගින් මුහුදු ජලයට එකතු වූ නයිට්‍රික් වැනි ප්‍රබල අම්ල හේතුවෙන් මුලුමනින් ම විනාශ වී ඇත. සමස්ථයක් ලෙස නෞකාවේ අනතුර මගින් ශ්‍රී ලංකාවේ මුහුදු  පද්ධතියට සිදු වූ විනාශය මෙසේ පෙළගැස්විය හැකි ය.

• කරදිය මසුන්, මුහුදු පැළෑටි, මුහුදු තෘණ හා ඇල්ගී ආදිය විනාශ වීම
• ඔක්සිජන් අවශ්‍යතාවයෙන් 80% පමණ සපයනු ලබන මුහුදු ප්ලවාංග විනාශ වීම.
• මොලුස්කා වැනි සත්ත්වයින්ගේ වාසස්ථාන අහිමි වීම.
• ප්ලාස්ටික් කැටිති මසුන්ගේ කරමල් වල තැන්පත් වීම හේතුවෙන් ඔවුන්ගේ ජීවිත අවධානමකට ලක් වීම
• ඉන්ධන කාන්දු වුවහොත් සාගර ජලයේ පාවීමෙන් මුහුදු පත්ලට හිරු එළිය නොලැබීම.
• විෂ සහිත මත්සයින් ආහාරයට ගැනීමෙන් මුහුදු පක්ෂීන් විනාශ වීම.
• මුහුදු ජලය ආම්ලික වීම.
• සමේ ආසාදන ඇති වීම.

ආදී අයහපත් ප්‍රතිඵලයන් නෞකාවේ ගිනි ගැනීමත් සමග ශ්‍රී ලාංකිකයන්වන අපට අත්දැකීමට සිදුව ඇත. තව ද මෙරට සංචාරක ආකර්ශනය දිනාගත් මෙම මුහුදු තීරයට යලි සංචාරකයන් නොපැමිණෙනු ඇත. සුන්දරත්වයෙන් අවම වෙරළ තීරයක් බවට පත් වීම නිසා මෙරට ප්‍රධාන ආදායම් මාර්ග කඩා වැටීම නිසා ආර්ථික අවපාතයකට ද ශ්‍රී ලංකාවට මුහුණ දීමට සිදිවනු නියත ය.                       

ධීවර කර්මාන්තයේ නියැලුනු එමගින් ජීවිකාව ගැට ගසා ගත් මිනිසුන් හට අද වන විට දැඩි දුෂ්කරතාවලට මුහුණ දීමට සිදුව ඇත. නෞකාවේ ගිනි ගැනීමට ලක් වූ විවිධ උපාංග මුහුද පතුලේ තැන්පත් වීමෙන් ඔවුන්ගේ ධීවර උපාංග ආදියට දැඩිහානි සිදුව ඇත. තව ද මෙරට කරදිය මසුන් ආහාරයට ගැනීමට ද මිනිසුන් යම් තිගැස්මක් දක්වති. දිනපතා ම විවිධ ද්‍රව්‍ය වෙරළතීරවලට ගසා ගෙන විත්  තිබෙනඅතර දිවයින වටා ම මුහුදුතීරවලින් මියගිය ජීවීන්ගේ මළසිරුරු ද දිනපතා වාර්ථා වේ. ඇතැම් ජීවීන් ශ්‍රී ලංකාවට ආවේණික වන අතර එම ජීවීන් ඛේදජනක ලෙස මිහිමඩලෙන් සමු ගැනීම දැඩි කණගාටුදායක සිදුවීමකි. වසර ගණනාවක් ගත වුවද මෙමගින් සිදු වූ හානිය යථාතත්වයට පත් කිරීමට නොහැකි වනු ඇත.                    

ශ්‍රී ලංකාවේ පාලන තන්ත්‍රය තුළ ඇති ගැටලුකාරී තත්වයන් මෙන්ම  බළධාරීන්, ශ්‍රී ලංකා වරාය අධිකාරිය ප්‍රමුඛ ආයතනවල නොසැලකිළිමත් භාවය හා මෙතරම් හානියක් සිදු වෙතැයි අපේක්ෂා නොකිරීම යන හේතු සාධක පදනම් කොට ගෙන මෙවන් විනාශයකට මුහුණ පෑම ශ්‍රී ලාංකිකයන් වශයෙන් අප සංවේගයකට හා ලැජ්ජාවකට පත් විය යුතු කාරණාවක් නොවේ ද? ආර්ථික, සාමාජීය, පාරිසරික ආදී සැම ක්ෂේත්‍රයකට ම සෘජු හා වක්‍රව මෙම ගිනිගත් නෞකාවෙන් සිදුවූ හානිය බලපාන බව නොරහසකි.        

“හුස්ම පොදයි – පරිසරයයි “යන මෙවර පරිසර දිනයේ තේමාව වුව ද සැබැවින් ම ශ්‍රී ලාංකිකයන්ට මෙවන් ව්‍යවසනයක් හමුවේ නිදහසේ හුස්ම ගත හැකි ද යන්න අපගේ හෘදසාක්ෂි යෙන් ම විමසා බැලිය යුත්තෙමු. ඇතැම් විට එ‍ය සාගරය ආශ්‍රිත පරිසරය පමණක් නොව මුහුදේ ආම්ලික බව හේතු කෝට ගෙන දිවයින අභ්‍යන්තරයට අම්ල වැසි පතිත වීමේ අවධානම ද ඉහළ ගොස් ඇති බව කාළගුණ විද්‍යා දෙපාර්තමෙන්තුව පවසයි. එවන් ස්වාභාවික විපත් පවා අපට හිමි කර දුන් මෙවන් ව්‍යසනකාරී තත්වයක් හමුවේ “හුස්ම පොදයි – පරිසරයයි “ යන තේමාව යටතේ පරිසර දිනය පවා සැමරීමට ශ්‍රී ලාංකිකයන් වන අපට යම් අපහසුතාවයක් පැවතුනි.         

මෙම සිදුවිමෙන් අපට ප්‍රත්‍යක්ෂ කරන්නේ ඉතා වැදගත් කාරනාවකි. එනම් මීගෝඩ ප්‍රඥාසාර හිමි උන්වහන්සේගේ ග්‍රන්තයක සඳහන් කරන්නේ මෙසේ ය.”මෙලොව වසන සෑම ජීවියෙක් කෙරෙහි ම මිනිසා මාතෘත්වයෙන් හා පීතෘත්වයෙන් බැලිය යුතු ය”        

එම කියමන මගින් ද අපට කියා දෙන්නේ වටිනා උපදේශයකි. මිනිසා පමණක් නොව මෙලොව වසන සෑම දෙනෙක් ම මෙම මිහිතලයට උරුමකම් ලද්දෝ ය. එම අන්‍ය ජීවී අජීවීන්ගේ පණ නල විනාශ වීමට නොදී රැක ගැනීම මිනිසුන් වන අපගේ වගකීමක් හා පරම යුතුකමක් වන්නේ ය.

ආශ්‍රිත ග්‍රන්ථ :

කැලෝව්,පී(එච්)(1998) පරිසර විද්‍යාව හා පාරිසරික කළමණාකරනය පිළිබඳ විශ්වකෝෂය.

ඕර්ඩොසෙස් – ගොල්වෙස්,ජේ.(2011) ජල චක්‍රය තාක්ෂණික ප්‍රාථමිකය, ලීමාහි භූගෝලීය සංගමය “https://e-thakshalawalms.moe.gov.lk

S.M.G වින්ද්‍යා හංසමාලී ගුණවර්ධන
දර්ශනය හා මනෝවිද්‍යා අධ්‍යනාංශය
දෙවන වසර

පරිසරය පිළිබඳ ව ඇති බොහෝ අර්ථකථන තුළින් පරිසරය හදුන්වා ඇත්තේ එය මිනිසා ඇතුළු ජිවින්ගේ පැවැත්මට හේතු වන ජිවී අජිවී සම්පත් අතර අන්තර් සම්බන්ධතාවය ගොඩනගන පද්ධතියකි. මෙම මිනිසා හා පරිසරය අතර පවතින අන්‍යෝන්‍ය සබඳතාවයේ ස්වරූපය මානව ශිෂ්ටාචරයේ ආරම්භක යුගයේ සිට වර්තමානයේ නවින තක්ෂණික යුගය දක්වා හැඳිනගත හැකි වේ. මිනිසා පරිසරය සමඟ ගනුදෙනු කිරිමේ දී සිදුකරන ලද අදුරදර්ශි මෙන් ම අන්තවාදි ක්‍රියාකාලාපයන් නිසා වර්තමානයේ දි පරිසර අයිතිවාසිකම් පිළිබඳ ව වැඩියෙන් අවධානය යොමු කිරිමට සිදු වි ඇත.

මිනිසාට ස්වකීය ජිවන තත්ත්වයක් පුර්ණ කර ගැනිම සඳහා බාධාවකින් තොර ව සුවපහසු වටපිටාවක් පැවතීම පරිසර අයිතිවාසිකම් තුළින් අවධාරණය කරයි.  මෙම පදනම මත විවිධ සම්මුතින් තුළ මිනිසා සතු පරිසර අයිතිය විවිධාකාරයෙන් අර්ථ දක්වයි. එක්තරා වෙබ් අඩවියක මානව අයිතිවාසිකම් හා පරිසරය සහජයෙන් ම එකිනෙක හා බැදී පවතින බව දක්වනු ලබයි. නිදසුන් වශයෙන් ජිවත්වීමේ අයිතිය, තම පෞද්ගලිකත්වය පුර්ණ කර ගැනීමේ අයිතිය, පවුල් ජිවිතයක් ගත කිරීමේ අයිතිය හා මනා සෞඛ්‍ය  හා සංවර්ධනයට මිනිසාට  පවත්නා අයිතිය පරිසරය ආරක්ෂා කිරීම මත රඳා පවතින බවත් සැම ජීවිතයක් ම පරිසරය නැමති සම්පත මත රඳා පවතින බවත් ය.

මානව අයිතිවාසිකම් හා පරිසරය අතර සම්බන්ධය අවියෝජදනීය වේ. ජීවිතයට ඇති අයිතිය, පුද්ගලික පරිපූර්ණත්වය, පවුල් ජීවිතය හා සෑම මනුෂ්‍යයෙක්ගේම සෞඛ්‍ය හා සංවර්ධනය රඳා පවතින්නේ සෑම ජීවියෙකුගේ ම සම්පත් උත්පාදකයා වන පරිසරය ආරක්ෂා කිරීම මත වීම මේ සඳහා කදිම නිදසුනකි.

මුල් කාලීන ව මානවයා හා පරිසරය අතර පැවතියේ ඉතා සරල සම්බන්ධතාවයකි. මුල් යුගයේ සිට ම මිනිසා පරිසරයට යටත් ව ජීවත් වී ඇත. එය නියතිවාදය ලෙස හදුනා ගත හැකි ය. මේ පරිසරය සම්පත් වෙනසක් නොකොට ඒ ආකාරයෙන් ම භාවිත අතර මිනිසා පරිසරයට අවනත ව ජීවත් වී ඇත. කාලයාගේ ඇවෑමෙන් තාක්ෂණය දියුණුව සමඟ මිනිසා පරිසරය අභිබවා යාමට උත්සාහ කරන ලදි. තාක්ෂණය යොදාගෙන පරිසර අංග වෙනස් කරමින් මිනිසාට අවශ්‍ය ආකාරයට සම්පත් පරිහරණය කිරීමට පෙළඹිණි. මේ සමග හරිත විප්ලවය හා නාගරිකරණය ආදිය බිහිවීමත් සමග පරිසරය සම්පත් සීමාව ඉක්මවා පරිහරණය කිරීමට පෙළඹුණි.  මේ හේතුවෙන් පරිසර සම්පත් ක්ෂය වීමත් පරිසර දූෂිත තත්ත්වයක් ලොව පුරා සීග්‍රයෙන් ව්‍යාප්ත වූයේ නිරායාසයෙනි. මේ සමග විවිධ පාරිසරික විපර්යාසයන් වන කාන්තාරීකරණය, ජල හිඟය, වසංගත රෝග, අම්ල වැසි වැනි තත්වයන් ඇතිවන්නට විය. ඒ මඟින් සියලු ජීවීන්ගේ ජීවිත තර්ජනයට ලක්විය. විශේෂයෙන් ම කාර්මිකරණය හා නාගරිකරණය  යන සමාජ ආර්ථික විපර්යාසයන් සමඟ සිදුවන කර්මාන්තශාලා ඇතිවීම, ලෝක යුද්ධ තත්ත්වයන් හා න්‍යෂ්ටික අවි අයුධ නිෂ්පාදන හා භාවිත කිරීමේ තත්වයන් මඟින් ඉතා ම හානිදායක තත්ත්වයක් පරිසරයට ඇතිවිය. මේ හානිදායක තත්වයන් හේතු කොට ගනිමින් දෙවන ලෝක යුද්ධයෙන් පසුව සමාජ ප්‍රශ්න රාශියක් බටහිර සමාජය තුළ නිර්මාණය වන අතර පාරිසරික ප්‍රශ්නය ඒ අතර ප්‍රධානත්වයක් දරන ලද ප්‍රශ්නයක් විය.

මේ සමඟ ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය, බ්‍රිතාන්‍ය සංවර්ධිත යැයි සම්මත රටවල්වල බුද්ධිමතුන් විසින් පරිසර දූෂණයට හේතු මෙන් ම විසඳා ගත හැකි ආකාරය පිළිබඳ ව අවධානය යොමු විය. මෙහි ප්‍රතිඵලයක් වශයෙන් පරිසර දූෂණය අවම කරගැනීම හා පරිසර සංරක්ෂණය පිළිබඳ වූ සාහිත්‍ය මෙන් ම අන්තර්ජාතික වශයෙන් පිළිගත් නීති රීති මාලාවක් කෙරේ ද විද්වත් අවධානය යොමුවිය. 1962 දී රේචල් කර්සන් විසින් රචිත “නිහඩ වසන්තය” (The Silent Spring) සහ 1963 දී ස්ටෙවර්ට් උඩෙල් විසින් රචිත “නිහඬ අර්බුදය” (The Quite Crisis) මෙන්ම 1965 දී ජින් ඩෝසට් “සොබාදහම මියයාමට පෙර” (Before Nature Dies) පාරිසරික ආකර්ෂණයේ අවශ්‍යතාව පිළිබඳ ව පාඨකයා ගේ චින්තනය අවදි කළ සාහිත්‍යයන් සඳහා නිදසුන් වේ. එසේ ම පරිසරය වැදගත්කමක් පරිසර දූෂණය ආදීනව මෙන් ම පරිසර සංරක්ෂණය මඟින් වර්තමානයේ දී මෙන් ම අනාගතයේ දී ද සිදුවන යහපත් තත්වයන් පිළිබඳ ජාත්‍යන්තරය තුළ පොදු දැක්මක් ඇති කිරීමට කටයුතු කර ඇත. 1987 දී පරිසර ආකර්ෂණය පිළිබඳ විද්‍යාත්මක මුලධර්මයක් වශයෙන් සංවාදයට ලක්වෙන “තිරසාර සංවර්ධනය” ඉතා වැදගත් මූලධර්මයක් වශයෙන් පිළිගන්නා අතර එහි දී පරිසර ආරක්ෂා කිරිම සංවර්ධනය වෙන් කළ නොහැකි ය යන්නත්, පරිසර අයිතිවාසිකම් හා මානව අයිතිවාසිකම් එකිනෙකට සම්බන්ධ බවත් අවධාරණය කෙරේ.

පරිසරය ආරක්ෂා කිරීම සඳහා සම්මුති ගණනාවක් ගොඩනගාගෙන ඇත. ඒ අතර 1972  ස්ටෝක්හෝල්ම් (Stockholm) ප්‍රකාශනය හෙවත් මානව පරිසරය පිළිබඳ එක්සත් ජාතීන්ගේ සම්මුතිය, 1982 සොභාදහම් පිළිබඳ කතිකාවත (World Commission for Nature), 1987 පරිසරය හා සංවර්ධනය පිළිබඳ ගෝලීය කොමිසම (World Commission on Environment and Development -WCED) 1989 හේග් ප්‍රකාශනය (Hague  Declaration) සහ 1992  රියෝ ප්‍රකාශනය (Rio Declaration) ප්‍රමුඛත්වය ගනු ලබයි. එසේ ම 1972 වර්ෂයේ ස්විඩනයේ ස්ටොක්හෝල්ම් නුවර දී පැවති පරිසර සමුළුවේ දී ගන්නා ලද තීරණයකට අනුව එක්සත් ජාතීන්ගේ පරිසර වැඩසටහනේ සමාරම්භක දිනය සැමරීම සඳහා සෑම වසරක ම ජුනි මස 5 වන දින “ජගත් පරිසර දිනය” නමින් ද ප්‍රකාශයට පත් කර ඇත.

එම සම්මුතිය හා ප්‍රකාශන මඟින් ද ඒ සම්බන්ධව පවත්නා ලද සමුළුව ඔස්සේ ද සමස්ත ලෝකයට ම පොදු වූ පරිසරය නැමති සංකීර්ණ ප්‍රපංචය වර්තමානයේ මෙන් ම අනාගතයේ දී ද ප්‍රයෝජනයට ගත හැකි වන අයුරින් පරිසරය ආරක්ෂා කර ගැනීමට සම්බන්ධ ජාත්‍යන්තර වශයෙන් පිළිගත් නීති රීති මාලාවක් ඉදිරිපත් කරන ලදි. පසු කාලීන ව මෙම නීති මාලාව ඔස්සේ වර්ධනය වෙමින් මිනිසා සඳහා සුරක්ෂිත පරිසරයක වාසය කිරීමේ අවශ්‍යතාව අවධාරණය කරනු ලබන පරිසර අයිතිවාසිකම් කතිකාවතක් ද වර්ධනය විම දැකගත හැකි වේ.

පරිසර අයිතිවාසිකම් තුළින් මිනිසාට ස්වකීය ජීවන තත්ත්වයක් පූර්ණ කරගෙන ගැනීම සඳහා බාධාවකින් තොරව සුවපහසු වටපිටාවක් පැවතිම අවධාරණය කරයි. විවිධ සම්මුතීන් හා ප්‍රකාශ හරහා පරිසරය ආරක්ෂා කර ගැනීම සම්බන්ධයෙන් විවිධ වූ නීති රීති ඉදිරිපත් කර තිබේ. 1992 රියෝ ප්‍රකාශනය (Rio Declaration) මගින් පරිසර අයිතිවාසිකම් පහත් ආකාරයෙන් විග්‍රහ කර ඇත.

රියෝ පරිසර අයිතිවාසිකම්

• පරිසරය පිලිබඳ තොරතුරු දැන ගැනිමට ඇති අයිතිය
• පරිසර සම්බන්ධ තොරතුරු බෙදා ගැනීමට ඇති අයිතිය හා මතවාද පළ කිරීමට ඇති අයිතිය
• පරිසරය හා මානව අයිතිවාසිකම් පිළිබඳ අධ්‍යාපන ලැබිමට ඇති අයිතිය
• පරිසරය සම්බන්ධ සැලසුම් හා තීරණ ගැනීමේ ක්‍රියාවලියේ දී ක්‍රියාකිරීම, නිදහස්ව හා අර්ථාන්විත ව සහභාගි විමට ඇති අයිතිය
• පරිසරය ආරක්ෂා කිරිමට හෝ පාරිසරික පීඩාවකට පත්වූ අය උදෙසා නිදහස් සහ සාමකාමී ව මැදිහත්වීමට ඇති අයිතිය
• පාරිසරික පීඩාවක දී හෝ උවදුරක දී ඵලදායි ව විසදුම් හා සහන ලබා ගැනීමේ අයිතිය.

ජනතාවගේ යහපත තකා රජය විසින් පරිසරය ආරක්ෂා කර සුරක්ෂිතව කොට වැඩි දියුණු කළ යුත්තේය. එසේම ස්වභාවධර්මය සහ ස්වභාවික සම්පත් රැක ගැනීමක් ද ශ්‍රී ලංකා වාසි සැම තැනැත්තෙකුට ම නියම යුතුකම වන්නේ ය යනුවෙන් 1978 ශ්‍රී ලංකා ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවට පවා ඇතුළත් කර ඇත. පරිසරය සම්පතක් සේ සලකමින් පරිසරය තිරසාර ලෙස යොදාගත යුතු බවත් පරිසරය පූජනීයත්වයෙන් සලකමින් පරිසර සම්පත් නිසි කළමනාකරණයෙන් යුතුව භාවිතා කළ යුතුවේ. පාරිසරික අයිතිවාසිකම් පිළිබඳ නූතන අධ්‍යාපනය හරහා සමාජගත කිරීමට ඉතා සුදුසු කාලීන අවශ්‍යතාවයකි. මන්ද එවන් ශිෂ්ටාචාරයක හිමිකරුවන් අපගේ අනාගත පරපුර, පරිසරය පිළිබඳ පොහොසත් ආකල්පවලින් සුපෝෂණය කරමින් නැවතත් සොබාදහම් ආරක්ෂකයෙක් බිහිකිරීමට දායක වීමට හැකිවනු ඇත.

ආශ්‍රිත ග්‍රන්ථ නාමාවලිය

අරුණශාන්ත එම්.ඒ.එස්. (2015), ගෝලීය පරිසර අර්බුද හමුවේ තාප දූපත් ඇති වීමට ඇති විභවතාව, භූගෝල විද්‍යා අධ්‍යයනාංශය, කැළණිය විශ්වවිද්‍යාලය.
මාරසිංහ ඩබ්. (2014), මංජු ශ්‍රී භාෂිත වාස්තූ විද්‍යා ශාස්ත්‍ර නාගරීපෙළ හා සිංහල පරිවර්තනය, සමයවර්ධන මුද්‍රණ ශිල්පියෝ, කොළඹ.
පෙරේරා මු.ප්‍ර. (2019), පරිසර අයිතිවාසිකම් පිළිබඳ මෑත කාලීන අවධානය, ඇස් ගොඩගේ සහ සහෝදරයෝ, මරදාන.

ටී. ඒ. එම්. අයි. දසනායක
සිව්වන වසර
භූගෝල විද්‍යා අධ්‍යයනාංශය
ශ්‍රී ජයවර්ධනපුර විශ්ව විද්‍යාලය

ජලාශ, ගංගා, කලපු, මෝයවල්, ඩෙල්ටාවන් වෙරළාසන්න වගුරු, නොගැඹුරු මුහුදු තීර ආදි පරිසර පද්ධති ගණනාවක් ඇතුළත් සංකීර්ණ පරිසර පද්ධතියක් ලෙස තෙත්බිම් හඳුනාගත හැකි ය. 1971 පෙබරවාරි 02 දින දී ගෝලීය මට්ටමේ තෙත්බිම් ආරක්ෂා කිරීිමට සඳහාත්, ගෝලීය තිරසාර සංවර්ධනය යටතේ තෙත්බිම් සංරක්ෂණය කර ඒවා ඥානාන්විත ව පරිභෝජනය කිරීමත් අරමුණු කරගනිමින් ඉරානයේ රැම්සාර්  නගරයේ දී ඇති කර ගත් රැම්සාර්  සම්මුතියට 1990 වර්ෂයේ දී ලංකාව ඇතුළත් විය.  තෙත්බිම්  පිළිබඳ විවිධ නිර්වචන පවතින අතර රැම්සාර්  නිර්වචනයට අනුව,

‘’බාදිය මට්ටමේ සිට මීටර් 6 ට අඩු මුහුදු පෙදෙස් ඇතුළත් ව ගලා යන  හෝ නිශ්චල ව පවතින්නා වු, කිවුල්දිය හෝ ලවණ ජලයෙන් තාවකාලික ව හෝ ස්ථිර ව යටවී ඇති කෘතිම හෝ ස්වාභාවික වගුරුබිම්, විල්ලු, ජලාශ හෝ  ජල මාර්ග, හැල ඉඩම්, පීට් ඉඩම් තෙත් බිම් ලෙස සැලකේ.”

එසේ ම තෙත්බිමක් යන්න National Geography, 1992 හි දැක්වෙන්නේ “ජෛව භූගෝල විද්‍යාඥයන් විසින් තෙත් බිමක් ලෙස හඳුනාගනු ලබන්නේ පැළෑටි, පඳුරු සහ ගස්වලින් සැකසුනු භූමි ප්‍රදේශයකි.” යනුවෙනි.

ලොව පුරා  විසිරී ඇති  විවිධ වූ පරිසර පද්ධති අතර සුවිශේෂී ස්ථානයක් හිමිකරගන්නා තෙත්බිම් ඊට ම අනන්‍ය වූ පාරිසරික ලක්ෂණ රාශියකින් පෝෂිත ය. එවැනි තෙත්බිමක ක්‍රියාවලිය පහත රූපසටහන පරිදි දැක්විය හැකි ය. එහි දී තෙත්බිමට ජල මූලාශ්‍රය   මගින් ජලය  එක්වීම සිදු වන අතර තෙත් බිම තුළ දී  බැක්ටීරියා ඛණ්ඩනය වීමත්, කාබනික ද්‍රව්‍ය වියෝජනය වීමත් සිදු වන අතර ජලය ගබඩාකරණ මූලාශ්‍රයක් ලෙස තෙත්බිම් ක්‍රියා කරයි. තවදුරටත් තෙත් බිමෙන් ඉවත් වන ජලය ජලය මුහුදු හෝ වැවකට එක් වීම සිදු වේ.

රැම්සාර් සම්මුතියට අනුව තෙත් බිම් වර්ග තුනකි. එනම්,

• අභ්‍යන්තර මිරිදිය තෙත්බිම්
• කරදිය තෙත්බිම්
• කෘතිම තෙත්බිම බිම්

වශයෙනි. එය පහත් සටහනෙන් පැහැදිලි වේ.

මෙම තෙත්  බිම් ආශ්‍රිත ව විවිධත්වයකින් යුක්ත ශාක ප්‍රජාවක් හදූනා ගත හැකි අතර ඕලු, නෙළුම්, මානෙල් වැනි ශාක මෙන් ම හම්බුපන්, වැටකෙයියා ආදි ශාක ද ගෝමරකලපු පිළිහුඩුවා, ලතුවැකියා, අලු පැස්තුඩුවා, කැස්පියන් මුහුදු ලිහිණියා, සුදුගොයා, රත් කරමල් කිරලා, කරවැල් කොකා, හැඳි අලවා ආදි අලංකාර පක්ෂීන් මෙන් ම  ශීත කාලයේ වෙනත් රටවල් සිට මෙරටට පැමිණෙන තාරාවන්, හංසයින්, වෙනත් කුරුල්ලන් මෙන් ම සංචාරක කුරුල්ලන් ලැගුම් ගන්නා සහ බිත්තර දමන ස්ථාන ද තෙත්බිම් ආශ්‍රිත ව හඳුනාගත හැකි ය.

එසේ ම වැලි පොළඟා, වැලි කටුස්සා, මෙන් ම රන් කොරලියන්, ලූලන්, මගුරන් ආදි මත්ස්‍ය විශේෂ මෙන් ම කබරගොයන්, ඉදිබුවන්, කිඹුලන්, උරගයන් ද ගෙම්බන් වැනි උභය ජීවීන් ද මොලුස්කාවන් ද තෙත් බිම්වල වාසය කරති- දිය ගෝනුස්සන්, කූනිස්සන් සහ සමනලයා ආදි සන්ධිපාදකයින් තෙත්බිම් ආශ්‍රිත සත්ව ප්‍රජාව තුළ හඳුනාගත හැකි ය.

සමස්ත පෘථිවියෙන් 6% පමණ වසා පවතින තෙත් බිම් ප්‍රමාණය ශ්‍රී ලංකාව තුළ දී 15% පමණ වේ. ලොව පවතින වඩාත්ම වැදගත් තෙත්බිම් 5 කි. එනම්,

• කේරළ කලපු
• ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයේ ෆ්ලොරිඩා ප්‍රාන්තයේ ඇති එවර්ග්ලේඩ්ස්
• බොට්ස්වානාවේ ඔකවැංගෝ ඩෙල්ටාව
• බංගලාදේශයේ හා ඉන්දියාවේ බටහිර බෙංගාල ප්‍රදේශයේ සුන්දරබන්
• බ්‍රසීලයේ පැරගුවේ හා බොලිවියාවට අයත් පැන්ටනාල් ලොව විශාලතම තෙත් බිම

දැක්විය හැකි ය.

එසේ ම ශ්‍රී ලංකාව පුරා සියලු ම දේශගුණික කලාපවල පැතිරී තිබෙන තෙත් බිම්වලින් 41 ක් ම එහි ඇති වැදගත්කම මත ආසියානු තෙත්බිම් නාමාවලියට ඇතුළත් කර තිබේ.

• බෙල්ලන්විල අත්තිඩිය වගුරු බිම
• මුතුරාජවෙල වගුරුබිම
• යෝධ වැව
• මින්නේරිය
• නයාරු කලපුව

ඉන් කීපයකි. එසේ ම,

• බූන්දල
• ආනවිලුන්දාව
• මාදුගංගා මෝය

යනාදි තෙත්බිම් ජාත්‍යන්තර රැම්සාර් සම්මුතිය මගින් සංරක්ෂණය කළ යුතු තෙත්බිම් ලෙස තෝරාගෙන තිබේ.

තෙත්බිම් මගින් සැලසෙන පාරිසරික සේවාවන් අධ්‍යයනයේ දී ප්‍රධාන කොටස් හතරකට වර්ගීකරණය කරයි. එනම්,

• පාරිසරික සේවාවන්
• පාරිසරික යාමනයට සපයන සේවාවන්
• සංස්කෘතිකමය සේවාවන්
• උපකාරක සේවාවන් යනුවෙනි.

පාරිසරික සේවාවන්

පාරිසරික සේවාවන් අතර  මිනිසා  සහ සතුන්ටත් ශාක මෙන් ම ජෛව ගෝලීය පැවැත්මට අවශ්‍ය ජලය ගබඩා කර ගැනීම, පිරිපහදු කිරීම, ආහාර නිෂ්පාදනය, පලතුරු හා ධාන්‍ය වර්ග නිෂ්පාදනය තෙත්බිම් තුළින් සිදු වේ. එසේ ම ලෝක වාසීන්ගෙන් හරි අඩකගේ ප්‍රධාන ආහාරය වන බත් සපයන ගොයම් පැළෑටිය වර්ධනය වන මූලාශ්‍රය වන්නේ ද තෙත්බිම යි. තෙත්බිම් ආශ්‍රිත ව පවතින දැව වහල සෙවිලි කිරීමට, බිත්ති බැඳීමට, මසුන් මරන උපකරණ තැනීම සඳහා මෙන් ම මහ කඩොල් ශාක යුෂ සාම්ප්‍රදායික ධීවර යාත්‍රාවල රුවල් හා මාළුදැල් සායම් කිරීමට යොදා ගනියි. තෙත්බිම් ආශ්‍රිත ව ඇති පීට් ගල් අඟුරුවල බාල ම අවස්ථාව වන අතර ශ්‍රී ලංකාවේ මුතුරාජවෙල ආශ්‍රිත ව මෙවැනි පීට් නිධියක් ඇති බව සොයාගෙන තිබේ. මෙම පීට් යොදාගෙන බල ශක්තිය නිෂ්පාදනය කළ හැකි ය. ඖෂධ නිපදවීමට යොදා ගන්නා ලුනුවරණ, කිරල  ආදි ඉහළ ඖෂධ ගුණයකින් යුක්ත ශාක තෙත්බිම් ආශ්‍රිත ව හඳුනාගත හැකි අතර තවදුරටත් ජානමය ලක්ෂණ වැඩි දියුණු කිරීමේ ක්‍රම සඳහා ද තෙත් බිම් ආශ්‍රිත ශාක යොදා ගනී.

පාරිසරික යාමනයට සපයන සේවාවන් 

පාරිසරික යාමනය තුළ දී සැපයෙන සේවාවන් අතර ස්වාභාවික උපද්‍රව හා ගංවතුර අවස්ථාවක දී ජලය ගලා ගලා යාමේ දී තෙත්බිම මගින් ජලය ගලායන වේගය පාලනය කරන අතර වර්ෂා ජලය මගින් ගෙන එන රොන්මඩ සහ මැටි ආදිය තෙත්බිමේ රඳවා ගැනීම නිසා ජල මාර්ග අවසාදනය වීම වැළැක්වීමටත් පාංශු ඛාදනය අවම කිරීමත් සිදු වේ. එසේ ම ඒවා තෙත්බිමේ පෝෂ්‍යපදාර්ථ ලෙස තැන්පත් වේ. ගෝලීය උණුසුම පාලනය කිරීමට තෙත් බිම්  දායකත්වය සපයයි. තෙත්බිම මගින් කාබන් විශාල ප්‍රමාණයක් අවශෝෂණය කර ගන්නා නිසා පරිසර සමතුලිතතාවය රැක ගැනීමටත්, අන්තර් සම්බන්ධතාව පවත්වා ගැනීමටත් දායකත්වය සපයයි. පරාග ක්‍රියාවලිය තුළදී ද ඉතාමත් සක්‍රීිය අඛණ්ඩ දායකත්වයක් තෙත්බිම මගින් සිදු වන අතර එහි දී තෙත්බිම් ආශ්‍රිත ශාක කෘමින්ට අවශ්‍ය පරාග සැපයීම සිදු කරයි.

සංස්කෘතිකමය සේවාවන්

සංස්කෘතිකමය වටිනාකම් ලෙස තෙත්බිම් ඉතාමත් පූජනීය වස්තූන් ලෙස සලකනු ලැබූ අතර සෞන්දර්යාත්මක වටිනාකමකින් යුක්ත මෙම පරිසර පද්ධතිය සංචාරක ව්‍යාපාරය දියුණු කිරීමටත් පර්යේෂණ සහ නිරීක්ෂණ කටයුතු සඳහා සදහාත් වැදගත් වේ. අධ්‍යාපනික තොරතුරු ගවේෂණය කරන්නන් හට නිවැරදි තොරතුරු ලබා ගැනීමටත්, නිරීක්ෂණ පහසුකම් සැලසීමටත්, එසේ ම තෙත්බිම් පරිසර පද්ධතිවල ආස්වාදය විඳීමත් සංස්කෘතික සේවාවන් මගින් අර්ථ ගැන්වෙයි. (ශ්‍රී ලංකාවේ බෙල්ලන්විල තෙත්බිම ආශ්‍රිත කලාපය)

උපකාරක සේවා

ඉහත දැක්වූ  සැපයුම් සේවාවන් පාරිසරික යාමනය සහ සංස්කෘතික ආදී සේවාවන්හි පැවැත්මට පහසුකම් සලසන සේවාවන් වේ. ඒ අනුව තෙත්බිමක ක්‍රියාවලිය තුළ පරිසර පද්ධතියේ අඛණ්ඩ ක්‍රියාකාරීත්වයට අදාළ පස් නිර්මාණය විය යුතු ය. එහිදි තෙත් බිම මගින් අවසාදන ක්‍රියාවලියෙන් ගෙනඑන රොන්මඩ හා මැටි ආදිය තැන්පත් කරමින් පාංශු ඛාදනය අවම කිරීමත් පාංශු වර්ධනය සිදු කිරීමත් දැකිය හැකි ය. ප්‍රෝටීන් අධික කඩොලාන පත්‍ර ජලයට වැටීමෙන් සකස් වන ප්‍රෝටීන් අංශු නොගැඹුරු මුහුදු තීරුවලට ගලායාම නිසා මසුන්ගේ ආහාර මූලාශ්‍රයක් ලෙස කඩොලාන ක්‍රියා කරයි. අවසාදන ක්‍රියාවලිය තුලින් තෙත්බිමෙහි ගබඩා වී ඇති පෝෂ්‍යපදාර්ථ ශාක මගින් ගබඩා කර ගැනීම   සිදු වේ. මේ අනුව තෙත් බිමක් මගින් සැපයෙන සේවාවන්වල විවිධත්වයක් හඳුනාගත හැකි ය. ඉහත තොරතුරුවලට අමතර ව තෙත්බිම්  පරිසර  පද්ධති කෙරෙහි බලපා ඇති තර්ජන කෙරෙහි අවධානය යොමු කළ යුතු අතර එම තර්ජන ප්‍රධාන කොටස් දෙකකි. එනම්,

• ස්වභාවික තර්ජන
• මානව තර්ජන වශයෙනි.

ස්වභාවික තර්ජන

ස්වාභාවික සාධක පදනම් කරගනිමින් තෙත් බිම් පරිසර පද්ධතියේ පැවැත්මට කරනු ලබන බලපෑම ස්වභාවික තර්ජන වෙයි.

නියගය

දීර්ඝ කාලීන ව යම්කිසි ප්‍රදේශයක පවතින නියඟය නිසා එම ප්‍රදේශයේ දියපහරවල්, වැව් අමුණු සිඳී යාමත් එමගින් තෙත්බිම් පරිසර පද්ධතීන් හි ශාක විශේෂවලට බලපෑම් ඇති වීමත් සිදු වේ. එසේ ම  දීර්ඝකාලීන නියඟ තත්ත්ව නිසා සමහර තෙත්බිම්වල ආවේණික ජීව විශේෂ හා ශාක විශේෂ වඳ වී යාම සිදු වේ.  ගංවතුර තෙත්බිම්වල පැවැත්මට හේතු වුවත් අධික ජල ධාරාවක් සමග පරිවහනය කරන ඛාදිත කොටස් හා අපද්‍රව්‍ය තෙත්බිම්වල නිධිගතවීම සහ ඉවුරු ඛාදනය මෙන් ම  දින ගණනාවක් තෙත් බිමෙහි  සමහර ශාක  ජලයෙන් යට වී පැවතීමත් තෙත්බිම් කෙරෙහි බලපෑම් ඇති කරයි.

මිරිදිය තෙත්බිම්වලට කරදිය එකතු වීම

වෙරළ, වෙරළාසන්න මිරිදිය තෙත්බිම්වලට කරදිය එකතු වීමෙන් ඒවායේ ජෛව විවිධත්වයට හානි සිදුවිය හැකි ය. 2014 සුනාමිය හේතුවෙන් දකුණු වෙරළේ බොහෝ කඩොලාන කලපු හා මෝය විනාශයට පත්විය (ධනපාල, 2015). ඒ අනුව තෙත්බිම්වලට කරදිය මිශ්‍ර වීම නිසා එයට අනුවර්තනය විය නොහැකි ජලජ ජීවීන් සහ ජලජ පැළෑටි විනාශයට පත්වීම තෙත් බිමෙහි අනන්‍ය ලක්ෂණ විනාශ වීම මෙන් ම සුනාමි තත්ත්වයන් හා නායයෑම් තත්ත්වයන් ද තෙත්බිම් කෙරෙහි අහිතකර ලෙස බලපාන ස්වභාවික සාධක අතර වේ.

මානව තර්ජන

ඍජු හෝ වක්‍ර ආකාරයෙන් සිදුවන මානව ක්‍රියාකාරකම් හේතුකොටගෙන තෙත්බිම්වලට තර්ජන ඇති වී තිබේ. ඒ අනුව ගෝලීය තෙත්බිම් පරිසර පද්ධතිවලට 90% පමණ අහිතකර බලපෑම් සිදුවන්නේ මිනිසාගෙනි. එයට හේතු ලෙස

• අක්‍රමවත් සංවර්ධන ව්‍යාපෘති
• කර්මාන්ත ශාලා හා ජනාවාසකරණය
• අක්‍රමවත් කැලිකසල බැහැර කිරීම්
• ආක්‍රමණික ශාක හා සතුන් ගෙන්වීම
• අවසාදිත තැන්පත් වීම

අක්‍රමවත් සංවර්ධන ව්‍යාපෘති

ගෝලීයකරණයත් සමග රාජ්‍ය හා පෞද්ගලික අංශයන් විසින් සිදුකරනු ලබන සංවර්ධන ව්‍යාපෘති නිසා තෙත්බිම් පරිසර පද්ධතිවල ක්‍රියාකාරීත්වය කෙරෙහි බාධා ඇතිවී තිබේ. උදාහරණ ලෙස මුතුරාජවෙල තෙත්බිම මෙන් ම බෙල්ලන්විල අත්තිඩිය තෙත්බිම බිම පාදක කරගත් ඇවිදින මං තීරු සහ පාපැදි මංතීරු දැක්විය හැකි ය. එසේ ම වැව නිර්මාණය කිරීම සඳහා තෙත්බිම තුළ වූ වටිනා ශාක ප්‍රජාව ඉවත් කිරීම සිදුවිය. මෙම සංවර්ධන ව්‍යාපෘති මගින් එතෙක් තෙත් බිමට පැමිණි සංචාරක පක්ෂීන්ගේ සංඛ්‍යාව වර්තමානය වන විට අඩු වී ඇතැයි සඳහන් වේ. එසේ ම 2017 වර්ෂයේ දක්ෂිණ අධිවේගී මාර්ගය නිර්මාණයේ දී කුඹුරු ඇතුළු තෙත්බිම් රැසක් ගොඩකිරීම  දැකිය හැකි විය. ඒ තුළ 2017 වර්ෂයේ දකුණු පළාතට හටගත් දැඩි ගංවතුර ඇතිවූයේ ද තෙත්බිම්වල සිදු වූ හායනය සමඟ යි.

කර්මාන්ත ශාලා හා ජනාවාසකරණය

කර්මාන්තශාලා මගින් පිට කරන අප ජලය ජල මූලාශ්‍රයන්ට එකතු වීම නිසා ජලය දූෂණය වීම මෙන් ම සුපෝෂණ ක්‍රියාවලිය ද සිදුවේ. ඒවායේ ඇති රසායනික  මගින් ජෛව-අජෛව සාධක කෙරෙහි දැඩි තර්ජනයක් ඇති වී තිබේ. උදාහරණ ලෙස බෙල්ලන්විල අත්තිඩිය තෙත්බිම ආශ්‍රිත ව මෙම තත්වය දැක ගත හැකි ය. කැලිකසල මුදා හැරීම හේතුවෙන් තෙත්බිම ගොඩ වීමත් කර්මාන්තශාලා සහ ජනාවාසකරණය නිසා තෙත්බිම් ආශ්‍රිත ව ශාක හා සත්ත්ව ප්‍රජාව කෙරෙහි තර්ජන ඇතිවවීමත්, අවිධිමත් ලෙස මුදාහරින කැළි කසළ බොල්ගොඩ ඇළ මාර්ගයට මුදාහැර ඇති ආකාරයත් දැකගත හැකි ය.

අවසාදිත තැන්පත් වීම

අවසාදිත තැන්පත් වීම තෙත්බිම් කෙරෙහි බලපාන මානව තර්ජන අතර වේ. එහි දී  යම් ප්‍රදේශයක පවතින අයහපත් භූමි පරිභෝග රටාව හේතුවෙන් අසාමාන්‍ය ලෙස තෙත්බිමට අවසාදිත පරිවහනය වීම හා විවිධ වගා කටයුතු හා සංවර්ධන  ව්‍යාපෘති මෙන් ම ජනාවාස සඳහා භූමිය නිරාවරණය කිරීම නිසා තෙත්බිම්වල අවසාදිත තැන්පත් වීම සිදුවේ. උදාහරණයක් ලෙස කඳුකර ප්‍රදේශවල තේ වගාවේ දී භූමි සංරක්ෂණ ක්‍රම භාවිත නොකොට සිදු කරනු ලබන වගා කටයුතු හේතු කොටගෙන මෙලෙස අවසාදිත තැන්පත් වීම දැකිය හැකි ය.

අක්‍රමවත් කැලිකසල බැහැර කිරීම්

ප්‍රතිචක්‍රීකරණයකින් තොර ව  සිදු කරනු ලබන අක්‍රමවත් කැලිකසල බැහැර කිරීම් තෙත් බිම් පරිසර පද්ධති කෙරෙහි බලපානු ලබයි. පෙර දී කුඹුරක් ලෙස පැවති මීතොටමුල්ල කුණු කන්ද තෙත් බිමකි. එසේ ම 2017 මැයි සහ ජුනි මාසවල දී ජනතා විරෝධතා හමුවේ කොළඹ හා තදාසන්න ප්‍රදේශවල කැලිකසල ලංකාවේ සුවිශේෂී තෙත්බිම් පරිසර පද්ධතියක් වන මුතුරාජවෙල අභය භූමියට බැහැර කිරීම සිදුවිය.

ආක්‍රමණික ශාක හා සතුන් ගෙන්වීම

මිනිසාගේ මැදිහත් වීමකින් යුක්ත ව ශ්‍රී ලංකාවට ගෙන එනු ලබන ශාක හා සත්වයන් තෙත්බිම් පරිසර පද්ධති කෙරෙහි තර්ජනයකි. එහි දී දේශීය තෙත්බිම් පරිසර පද්ධතීන්ට ආවේණික ශාක හා සත්ත්ව ප්‍රජාවට හානි පමුණුවයි. උදාහරණ ලෙස ජපන් ජබර හයිඩ්‍ර්රිල්ලා ශාක ඇළ මාර්ගවල දැඩි ව ව්‍යාප්ත වීම නිසා ජල මාර්ග අවහිර වී ජල පරිවහනයට බාධා කිරීම සිදුකරයි. මෙම තත්වය බෙල්ලන්විල අත්තිඩිය තෙත්බිම් තුළ බොල්ගොඩ ඇළ ආශ්‍රිත කලාපය තුළ බහුල ව හඳුනාගතගත හැකි ය. එසේ ම ආක්‍රමණික මත්ස්‍ය විශේෂ ලෙස ගප්පි, වීදුරු පිසින්නා, ටැංකි සුද්දා, කාපයා, මන්නයා, යෝධ ගුරාමියා  ආදි  මත්ස්‍යයින් තෙත්බිම් ආශ්‍රිත ව ව්‍යාප්ත වීම නිසා තෙත්බිමට ආවේණික මත්ස්‍ය ප්‍රජාව හා මිරිදිය ධීවර කර්මාන්තය කෙරෙහි ද තර්ජන ඇති වී තිබේ.

ලෝකයේ විශාලතම තෙත්බිම වන පැන්ටනාල් තෙත් බිම ආශ්‍රිතව ද පවතින තර්ජන රාශියක්   හඳුනාගත හැකි ය. එහි දී වඳ වීමේ තර්ජනයට ලක් වී පවතින උරග විශේෂ, මැකෝ ගිරව්, ජගූවර් වැනි දුර්ලභ සතුන් විශේෂ සුරතල් සතුන් ලෙස විකිණීම වැනි ජාවාරම් මෙන් ම, පාලනයකින් තොර ව සිදුකරනු ලබන සංචාරක කටයුතු හා ස්වාභාවික සම්පත් පරිභෝජනය බහුලව දැකගත හැකි ගැටලු වේ. එසේ ම කසලකාණු  ආදිය තෙත්බිමට හැරවීම සහ කෘෂිකර්මයට යොදා ගන්නා කෘෂි රසායන ද්‍රව්‍ය තෙත්බිමට එක්වීම නිසා  ජීව විශේෂ හානියට ලක්වීම සිදුවේ. කෘෂිකර්මාන්තය සඳහා වනාන්තරය සුද්ද කිරීම නිසා පස සෝදාගෙන ගොස් ගංගාවලට එකතුවීම නිසා අවසාදිත තැන්පත් වීම තෙත්බිම් හායනයට බලපායි. එසේ ම යටිතල පහසුකම් සංවර්ධන කටයුතු හා ජල නල ව්‍යාපෘති තෙත්බිම් කෙරෙහි හානි ගෙන දෙයි.  පැරගුවේ සහ පරානා ගංගාවල මඩ අයින් කිරීමත්  ඒ තුළින් සාගරයේ යන නැව් මීටර් 3442 ක් පමණ රට තුළට ගෙන්වා ගැනීමට කටයුතු කිරීමත් මෙම  අලංකාර තෙත්බිම් පරිසර පද්ධතියෙහි  හානියට හේතු වී තිබේ.

තෙත්බිම් සංරක්ෂණය           

මේ අනුව තෙත්බිම් පරිසර පද්ධති ජෛවගෝලයේ සුවිශේෂී පරිසර පද්ධතියක් ලෙස හඳුනාගත හැකි අතර මෙම තර්ජන හේතුවෙන් එම තෙත්බිම් සංරක්ෂණය කිරීම අරමුණු කර තිබේ. ඒ  අනුව ශ්‍රී ලංකාවේ තෙත්බිම් සංරක්ෂණය කිරීම සඳහා පියවර රාශියක් ගෙන ඇති අතර සම්මුතියට අත්සන් තැබීම හා ඒ එහිදි,

• බූන්දල ජාතික උද්‍යානය
• ආනවිලුන්දාව අභය භූමිය
• මාදු ගඟ අභය භූමිය
• වාන් කැලේ අභය භූමිය
• කුමන පානම අභම අභයභූමිය
• විල්පත්තුව අභයභූමිය

රැම්සාර් තෙත්බිම් ලෙස නම් කොට තිබේ.

1980 දී නාගරික සංවර්ධන අධිකාරිය විසින් බෙල්ලන්විල අත්තිඩිය තෙත්බිම සංරක්ෂණ කලාපයක් ලෙසත්, 1990 ජූලි 25 දින සිට අභයභූමියක් ලෙසත්, 1996 ඔක්තෝබර් 31 දින වන ජීවී සංරක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තුව විසින් මුතුරාජවෙල අභය භූමියක් ලෙසත් නම් කරන ලදි. මේ අනුව තෙත්බිම්  සංරක්ෂණ කලාප හා අභය භූමි ලෙස නම් කොට සංරක්ෂණය කිරීම, ජාතික උද්‍යාන ලෙස නම් කිරීම මෙන් ම වන සත්ව හා වෘක්ෂලතා ආරක්ෂණ ආඥා පනතේ 02 වැනි උප වගන්තිය යටතේ ශ්‍රී ලංකාවේ ලුණුගම්වෙහෙර, කවුඩුල්ල, සෝමාවතිය, වස්ගමුව, උඩවලව, ගල්ඔය ආදිය තෙත්බිම් රක්ෂිත ලෙසත් නම් කොට තිබේ.

තෙත්බිම්වල සිටින වඳවී මේ තර්ජනයට ලක්වූ ශාක හා සත්වයන් රතු දත්ත ලේඛනයට ඇතුළත් කිරීම, නීති රීති පැනවීම හා ක්‍රියාත්මක කිරීම ආදී ක්‍රියාමාර්ග රැසක් ගෙන තිබේ. උදාහරණ ලෙස තාරකා ඉබ්බා, ලේ තිත්තයා, අශෝක පෙතියා ආදි සතුන් දැක්විය හැකි ය.  එසේ ම ගෝලීය වශයෙන්  රැම්සාර් සම්මුතිය  මූලික කරගත් පාරිසරික සංවිධාන රැසක් තෙත්බිම් සංරක්ෂණය කෙරෙහි අවධානය යොමු කර තිබේ.

ආශ්‍රිත ග්‍රන්ථ නාමාවලිය

Central Environment Authority-www.cea.lk

වනදිවි තෙත්බිම් වෙලුම 05 2016 ඔක්තෝබර්

වනදිවි තෙත්බිම් වෙලුම 05 2017 පෙබරවාරි

මහී භූගෝල විද්‍යා සමාසික සඟරාව –  5 වන කලාපය 2016 ජනවාරි – ජුනි

ලංකාවේ කඩොලාන පරිසර පද්ධති සංරක්ෂණය හා තිරසර භාවිතය පිළිබඳව වූ  ජාතික  ප්‍රතිපත්තිය. පරිසර හා වනජීවී අමාත්‍යංශය

මිහිලිය හැඩ කළ සොඳුරු විය÷මන තෙත්බිම ඳ සිළුමිණ www.silumina.lk/ Saturday, 12 Dec 2020

තෙත්බිම්ල කාර්මීකරණය සහ අපේ අනාගතය – උපාලි ගුණසේකර, වනසත්ත්ව අඩවි සහකාර, ප්‍රචාරක ඒකකය, වනජීවී සංරක්‌ෂණ දෙපාර්තමේන්තුව.

National Wetland Directory of Sri Lanka-Published by The Central Environmental Authority (CEA), The World Conservation Union (IUCN)and the International Water Management Institute (IWMI), Colombo, Sri Lanka.

එල්. බී. පී. එස්. ජයසේකර
සිව්වන වසර
භූගෝල විද්‍යා අධ්‍යයනාංශය
ශ්‍රී  ජයවර්ධනපුර විශ්වවිද්‍යාලය

Greenwashing is the process of misleading consumers through false marketing of products or services as eco-friendly, environmentally sound or sustainable, merely for the sake of increasing sales. Cooperate Greenwashing is a very common scenario in the present day as many multinational corporations and businesses attempt to rebrand themselves as environmentally conscious as a marketing strategy without having any substantial initiative or motive to be authentically sustainable or eco-conscious.

In a developing country like ours where there is a lacuna in eco-literacy (ability or the knowledge to identify ecological concepts, symbols and behaviors), and lack of awareness about environmental issues among the general public, Greenwashing could rather go unnoticed. According to a study done on consumers’ willingness to pay for green products in Sri Lanka, it has been revealed that “Sri Lankans are willing to pay more for green products not because of their eco-knowledge or environmental concern, but because of the social norms of respecting buyers who would purchase green products” (Wickremeratne, 2020). In such a situation, consumers may not make an effort to identify Greenwashing. Thus, it is important to create awareness on Greenwashing to motivate consumers to make more responsible and conscious purchasing decisions if we need to reach true sustainability as a nation.

In order to discern Greenwashing in the market, ‘TerraChoice’ a Canadian private marketing and environmental consultancy introduced ‘The Sins of Greenwashing’. This involves seven misleading acts done by companies when marketing their products as sustainable or eco-friendly. The first is the ‘sin of the hidden trade-off’ which involves the emphasis of environmental issues at the expense of another concerning issue. For example, producing paper is not necessarily environmentally friendly merely because it is sourced from sustainably-harvested forests. The second sin is the ‘sin of no proof’ where environmental claims are made by companies without any factual evidence or a reliable third-party certification. Products that mention an unspecified percentage of it contains consumer recycled content such as certain tissue products and garments which are some examples.

‘Sin of vagueness’ is the third sin where environmental claims that are made lack specifics but incorporate meaningless statements such as “all natural”. For instance, being “all natural” or “100% natural” does not make the product necessarily “green” or harmless to the environment. Even hazardous heavy metals such as mercury, cadmium and arsenic are naturally occurring. The fourth is the ‘sin of worshipping false labels’ which involves creation of false certifications or labels without any validity to mislead consumers into buying the product. Companies may label their products with glistening logos of certifications without actually going through any legitimate green screening process.

‘Sin of irrelevance’ which is the fifth is when irrelevant environmental issues are emphasized such as labeling a product “CFC-Free” at a time when CFC are already banned worldwide. The sixth is the ‘sin of lesser of the two evils’; making environmental claims that do not give any environmental benefit at all like marketing cigarettes as organic. Last but not the least is the ‘sin of fibbing’ which involves making blatantly false environmental claims. An example would be claiming to have certain certifications or standards like ISO 14000 when the organization has not acquired it.

Likewise Greenwashing may appear in different disguises in the market to mislead any ignorant consumers. Therefore, it is important to educate, spread knowledge and create awareness among consumers as to what true eco-conscious and sustainable products are and how Greenwashing can be correctly identified. This may benefit consumers when making purchasing decisions so that no consumer would get deluded by paper straws and glorified green logos in the future.

References

TerraChoice, 2010. The Sins of Greenwashing Home and Family Edition 2010. Underwriters Laboratories.

Wickremeratne, N., 2020. CONSUMERS’ WILLINGNESS TO PAY FOR GREEN PRODUCTS IN SRI LANKA. Journal of Business and Social Science Review, 1(1), pp.25-33.

Vinuri Malalage, Fourth Year
Department of Geography

ගෙවතු වගා නැතිනම් උද්‍යාන චිකිත්සාවෙන් සිදුකරන්නේ කුමක්ද? චිකිත්සක උද්‍යානයක මූලික ලක්‍ෂණ අතරට පුළුල් හා මෘදු ලෙස ප්‍රවේශ විය හැකි පිවිසුම් සහ අලංකාර  මංමාවත්, සුවසේ විසීමට ස්වභාවික ව නිර්මාණය කරගන්නා ස්ථාන සහ වර්‍ණ, වයනය සහ සුවඳ කෙරෙහි අවධානය යොමු කරන ශාක තෝරා ගැනීමක් ඇතුළත් වේ. උද්‍යාන විද්‍යාත්මක චිකිත්සකයෙකු නිශ්චිත චිකිත්සක ප්‍රතිකාර අරමුණු සාක්ෂාත් කර ගැනීම සඳහා රෝගියෙකු ගෙවතු වගාවට  හා ශාක පදනම් කරගත් ක්‍රියාකාරකම්වල නිරත කරයි.

පුනරුත්ථාපන මධ්‍යස්ථාන, රෝහල්, පාසල්, ප්‍රජා උද්‍යාන, විශ්‍රාමික මධ්‍යස්ථාන සහ බන්ධනාගාර වැනි විවිධ  ස්ථානවල උද්‍යාන විද්‍යාත්මක චිකිත්සාව භාවිත කළ හැකිය.රෝගීන්ට චිකිත්සක සහ වෘත්තීයමය අරමුණු සාක්‍ෂාත් කර ගැනීම සඳහා ඔවුන් බොහෝ විට සෞඛ්‍ය සේවා වෘත්තිකයන් සහ මානසික සෞඛ්‍ය විශේෂඥයින් සමඟ සහයෝගයෙන් කටයුතු කරයි. ශාරීරික, මානසික, චිත්තවේගාත්මක හා සමාජීය ආබාධ සහිත පුද්ගලයින් සඳහා චිකිත්සක ක්‍රමයක් ලෙස උද්‍යාන විද්‍යාවේ සුවිශේෂී වටිනාකම් වැඩි වැඩියෙන් විශාල පර්යේෂණ සමූහයක් සහතික කරයි, මන්ද ශාක වෙනස් නොවන හා තර්ජනාත්මක නොවන අතර ඕනෑ ම කෙනෙකුට මෙම මාධ්‍යය සාර්ථකව භාවිතා කළ හැකි ය. පුද්ගලයාගේ වයස හෝ බුද්ධිය, ජාතිය, ආගම සහ සංස්කෘතික පසුබිම කුමක් වුවත් රැකවරණය සපයන ඕනෑ ම අයෙකුට ශාක ප්‍රතිචාර දක්වන බැවින්, ආබාධ සහිත පුද්ගලයින් පුනරුත්ථාපනය කිරීම සඳහා මෙම ගෙවතු වගා ප්‍රතිකාරය වැදගත් වේ.

මූලික වශයෙන් ගෙවතු වගා ප්‍රතිකාර ක්‍රමය කොටස් තුනකට බෙදිය හැකි ය: වෘත්තීය, චිකිත්සක සහ සමාජ යනාදී වශයෙන්.

වෘත්තීය උද්‍යාන විද්‍යාත්මක ප්‍රතිකාරය

වෘත්තීය උද්‍යාන විද්‍යාත්මක චිකිත්සාව යනු රැකියාවක හෝ සේවා ස්ථානයක භාවිතා කළ හැකි කුසලතා ඉගැන්වීම සහ හැසිරීම් වර්‍ධනය කිරීම යි.  වෘත්තීයමය ප්‍රතිකාරවලට භාජනය වන පුද්ගලයින්ට හරිතාගාර, එළවළු වගාව, වෘක්‍ෂ රැකබලා ගැනීම මෙන් ම පැල තවාන් දැමීම, අලෙවිය ගැන ඉගෙන ගැනීමට හැකි ය. වෘත්තීය චිකිත්සාව උගන්වන ක්‍රියාකාරකම්වලින් සමන්විත වන්නේ පැල නැවත ස්ථාන ගත කිරීම, ජලය දැමීම සහ ඒවා රැකබලා ගැනීම යනාදිය යි. වෘත්තීය උද්‍යාන විද්‍යා ප්‍රතිකාර මඟින් මිනිසුන්ට පැලෑටි සමඟ වැඩෙන ආකාරය සහ වැඩ කරන ආකාරය ගැන කියා දෙන අතර මානසිකව හා මූල්‍යමය වශයෙන් තමන්ට ආධාර වන බව ඉගෙන ගනී.

චිකිත්සක උද්‍යාන විද්‍යාත්මක ප්‍රතිකාරය

චිකිත්සක උද්‍යාන විද්‍යාත්මක චිකිත්සාව වෛද්‍ය සහ රෝග සුව කිරීම කෙරෙහි අවධානය යොමු කර ඇත.  චිකිත්සක උද්‍යාන විද්‍යා ප්‍රතිකාරය තුළ  විශ්වාසය නම් ස්වභාව ධර්මයේ සිටීම ප්‍රතිස්ථාපන ගුණ ඇති කරන බවයි. ශාරීරික ක්‍රියාකාරකම්, සමාජ කුසලතා වැඩි දියුණු කිරීම සඳහා චිකිත්සක උද්‍යාන විද්‍යාව භාවිතා කළ හැකි ය.  චිකිත්සක උද්‍යාන විද්‍යාව ඇතුළත් ක්‍රියාකාරකම් පුළුල් ලෙස වෙනස් වේ. සමහර ක්‍රියාකාරකම්වලට ඇතුළත් වන්නේ: හෑරීම සහ ජලය දැමීම, පැළෑටි වර්ධන හා වෙනස් වීම් පිළිබඳ නිරීක්ෂණය කිරීම, ශාක ජීවන චක්‍රය මිනිස් ජීවිතයට සම්බන්ධ කිරීම සහ බීජ ආරම්භ කිරීම වැනි පුනරාවර්තන ක්‍රියාවන් ය. ඔවුන්ගේ පැළෑටිවල නව වර්ධනයක් ඇතිවන ආකාරය වැනි දේ පිළිබඳ ව රැකබලා ගන්නන් තුළ උද්‍යෝගයක් ඇති කළ හැකි අතර උද්‍යාන විද්‍යාත්මක කටයුතු කෙරෙහි විශ්වාසය ඇති කළ හැකිය. චිකිත්සක උද්‍යාන විද්‍යාව මනස හා ශරීරය කෙරෙහි ඇති කරන බලපෑම මෙන් ම කුඩා අවකාශයන්හි දී එහි ඇති හැකියාව නිසා අවම  පහසුකම් යටතේ වුව ද  චිකිත්සක උද්‍යාන විද්‍යාව ආකර්ශනීය විකල්පයක් වේ. මානසික අවපීඩනය සහ කාංසාව, ආතතිය අඩු වීම මෙන් ම ජීවිතයේ ගුණාත්මකභාවය ඉහළ යාම, ප්‍රජා හැඟීම වැනි පුළුල් පරාසයක සෞඛ්‍ය ප්‍රතිඵල ගෙවතු වගාව තුළින් සැලකිය යුතු ධනාත්මක සම්බන්ධතාවයක් දක්නට ලැබේ.

සමාජ උද්‍යාන විද්‍යාත්මක ප්‍රතිකාරය

සමාජ උද්‍යාන විද්‍යාත්මක චිකිත්සාව විවේකය සහ ජීවන තත්ත්වය ඉහළ නැංවීම කෙරෙහි අවධානය යොමු කර ඇත. සමාජ උද්‍යාන විද්‍යා චිකිත්සාව මඟින් වැඩෙන ශාක කෙරෙහි අවධානය යොමු කරන සහ ආධාරක පද්ධතියක් ලබා දෙන අතරම ස්වයං-විශ්වාසය උගන්වන ප්‍රජාවක් නිර්මාණය කිරීමට ක්‍රියා කරයි. සමාජ උද්‍යාන විද්‍යාත්මක දැනුම හා ප්‍රවීණතාවයේ තවත් අංගයක් නම් රෝගීන්ට සහ සාමාන්‍ය ජනතාවට වස විසවලින් තොර ආහාර වේලක්  ලබා දීමට සහ රෝග සුව කිරීමට විවිධ ඖෂධ පැළෑටි සහ කුළුබඩු එකතු කළ හැක්කේ කෙසේ ද යන්න පිළිබඳ ව අවබෝදයක් ලබා  දීම යි.

ප්‍රතිලාභ

වගාවට  නැඹුරු වීමෙන් මිනිසුන්ට වගකීම සහ අරමුණ පිළිබඳ හැඟීමක් ඇති  වේ. ගෙවතු වගාව චාලක  කුසලතා වැඩි දියුණු කිරීමට උපකාරී වන අතර සොබාදහම අතර සිටීම ආත්මය සුවපත් කිරීමේ හැකියාව  ඇති කරයි. සමහර අධ්‍යයනවලින් පෙනී යන්නේ මෙය එළිමහනේ සිටීමෙන් ඔබට හිරු එළිය වැඩි වන අතර විටමින් ඩී ඇති බව යි. රැකවරණය ලබා දීමේ කාර්යභාරය මිනිසුන්ට තම ආත්ම අභිමානය ඉහළ නැංවීමට ඉඩ සලසයි. දැඩි හිරිහැර කිරීම හෝ පහරදීම වැනි මානසික අවපීඩනයෙන් හෝ අතීත කම්පනවල කැලැල්වලින් පෙළෙන අයට මෙය ඉතා වැදගත් වේ. ගෙවතු වගා ප්‍රතිකාරය (HT) අන් අය සමඟ සමාජ සම්බන්ධතා සහ නව අවශ්‍යතා වර්ධනය කිරීමට දිරිමත් කරනු ලබයි.

උද්‍යාන විද්‍යාත්මක ප්‍රතිකාර මගින් මනෝභාවය වැඩි දියුණු කරන අතර එය මානසික ආතතිය අවම කිරීම සඳහා ප්‍රයෝජනවත් මෙවලමක් විය හැකි බව යෝජනා කරයි. එබැවින්, හෘදවාහිනී රෝග සඳහා ආතතිය දායක වන තාක්, මෙම සොයාගැනීම් හෘද පුනරුත්ථාපන ක්‍රියාවලියේ ඵලදායී අංගයක් ලෙස උද්‍යාන විද්‍යාත්මක ප්‍රතිකාරයේ කාර්යභාරය සහාය වේ.

• ව්‍යායාම කිරීමෙන් සහ සංචලතාව වැඩි දියුණු කිරීම සඳහා මාංශ පේශි භාවිතා කිරීමට හෝ ශක්තිමත් කිරීමට ඉගෙනීම තුළින් ශාරීරික සෞඛ්‍යය යහපත් වේ.
• අරමුණ සහ ජයග්‍රහණය පිළිබඳ හැඟීමක් තුළින් මානසික සෞඛ්‍ය වැඩි දියුණු කිරීම
• අන් අය සමඟ සම්බන්ධ වීමේ අවස්ථාව – හුදෙකලා වීමේ හෝ බැහැර කිරීමේ හැඟීම් අඩු කිරීම
• රැකියා සෙවීමේ අවස්ථා වැඩි දියුණු කිරීම සඳහා නව නිපුණතා ලබා ගැනීම
• සොබාදහම සමඟ සම්බන්ධ වීම සහ එළිමහනේ රැදී සිටීම ගැන හොඳ හැඟීමක් ඇති වේ.

සංජානන ප්‍රතිලාභ:

• නිරීක්ෂණය දිරිමත් කිරීම
• දැනුම වැඩි කිරීම
• නව කුසලතා ලබා ගැනීම
• මතකය උත්තේජනය කිරීම
• අවධානය වැඩි කිරීම

සමාජ ප්‍රතිලාභ:

• සන්නිවේදන කුසලතා වැඩි දියුණු කිරීම
• කණ්ඩායම තුළ සහ පිටත අන්තර් ක්‍රියාකාරිත්වය වැඩි කිරීම
• චිත්තවේගී ප්‍රතිලාභ:
• ආත්ම වටිනාකම, විශ්වාසය සහ ආත්ම අභිමානය පිළිබඳ හැඟීම් වැඩි කිරීම
• උනන්දුව සහ උද්යෝගය ප්‍රවර්‍ධනය කිරීම
• නිර්මාණාත්මක ක්‍රියාවලිය ප්‍රවර්ධනය/තෘප්තිමත් කිරීම
• ආක්‍රමණශීලී බව හෝ ආතතිය දුරු කිරීම

භෞතික ප්‍රතිලාභ:

• ව්‍යායාම ලබා දීම
• ADL (දෛනික ජීවිතයේ ක්‍රියාකාරකම්) කුසලතා වැඩි කිරීම
• සියුම් හා චාලක කුසලතා වර්ධනය/වැඩි කිරීම
• අක්ෂි සම්බන්ධීකරණය වැඩි කිරීම
• කායික වාසි:
• අඩු රුධිර පීඩනය
• අඩු හෘද ස්පන්දන වේගය
• කෝටිසෝල් මට්ටම අඩු කිරීම
• මානසික ආතතිය දුරු කිරීම

ඉහත සදහන් පරිදි ගෙවතු වගා ප්‍රතිකාරය මගින් ප්‍රතිලාභ රැසක් ලබාගත හැකි ය.

පුබුදු බී. ජයසුන්දර, සිව්වන වසර
දර්ශනය හා මනෝවිද්‍යා අධ්‍යයනාංශය

චීන හරිත මහා ප්‍රාකාරය

ගෝලීය යථාදර්ශයට අනුව සලකා බලන්නේ නම් සමස්ත ගොඩබිම් ප්‍රමාණයෙන් 33%ක් වන අතර වනාන්තර හා තණබිම්වලින් 63%ක් කාන්තාරීකරණය වෙමින් පවතී. අප්‍රිකාව, ආසියාව හා ලතින් ඇමරිකානු කලාපයන්හි හෙක්ටයාර මිලියන 870ක භූමියක් හෙවත් කෘෂි කාර්මික බිම්වලින් 18.5ක් දැඩි ලෙස කාන්තාරීකරණයට ගොදුරු වී තිබීම ය. ඒ අයුරින් ම එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවර්ධන වැඩසටහන (UNDP) ඇස්තමේන්තු කර ඇති ආකාරයට ලෝකයේ වනාන්තර, තණබිම්, වැසිදියෙන් වගා කරන බිම් හා වාරිමාර්ග පහසුකම් සැපයෙන බිම්වලින් හෙක්ටයාර බිලියන 3.3ක් පමණ කාන්තාරීකරණයට ලක්වීමේ දැඩි අවධානමක් ඇත. කාන්තාරීකරණය (Desertification) යන්න පළමුව භාවිත කරන ලද්දේ 1949 දී ප්‍රංශ උද්භිද විද්‍යාඥායෙකු වූ ඔබ්‍රෙවිල් ය. කාන්තාරයක් යනු වර්ෂාපතනය නොලැබෙන හෝ ඉතා අඩු වර්ෂාපතනයක් ලැබෙන, ශාක දැකගත නොහැකි හෝ වියළි තණබිම්වලින් යුක්ත වූ වියළි පස සහිත ප්‍රදේශයන් ය. වර්ෂය පුරා වර්ෂාව නොලැබෙන ප්‍රදේශ හා වසරකට මිලිමීටර 250ට වඩා අඩුවෙන් වර්ෂාව ලැබෙන ප්‍රදේශ ලෙසින් කාන්තාර වර්ෂාපතන රටාව අනුව වර්ග කර ඇත. එමෙන් ම උෂ්ණ කාන්තාර හා ශීත කාන්තාර ලෙසින් ද ද්විත්ව වර්ගීකරණයක් කළ හැකි ය.

වනාන්තර හායනය මෙන් ම අවිධිමත් කෘෂිකාර්මික කටයුතු නිසා අසමබරවන මිහිතලය තුළ වනාන්තර වර්ධනය වනවාට වඩා වේගයෙන් කාන්තාර ව්‍යප්ත වීම සිදුවේ. කුමන වර්ගයට අයත් කාන්තාරයක් වුව ද සශ්‍රීක භූමියක් බවට පත්කිරීම කෙතරම් අසීරු ද යන්න කාලීන නිදසුනක් ඇසුරෙන් විමසා බැලීම යෝග්‍ය වන්නේ මිහිපිට ජීවත් වන බුද්ධිමත් ම ජීවීයා ලෙසින් මිනිසාට කළ නොහැක්කක් නොමැති බැවිනි. ස්වභාවධර්මය පරයමින් මිනිසා කුමන සංවර්ධන ව්‍යාපෘති දියත් කළ ද හිතකර ලෙසින් ස්වභාව දහම සමග අත්වැල් බැඳගැනීමක් බඳු ව්‍යාපෘතියක් ලෙසින් චීනයේ ගෝබි කාත්තාරයේ ඉදිකරනු ලබන ‘හරිත මහා ප්‍රාකාරය’ නම් කළ හැකි ය. එම ව්‍යාපෘතිය නම්කරනු ලබන්නේ කාන්තාරීකරණයට එරෙහිව මිනිසා කරනු ලබන මහා සටනක් ලෙසිනි. ඒ කෙසේ ද යත් දේශගුණික විචලතා නිසා කාන්තාර ව්‍යප්ත වීම වේගවත් වීම ස්වභාවදහමේ ඍණාත්මක පියවරක් ය. මෙම ඍණාත්මක සංසිද්ධීන්ට මුල්ගල් තබා ඇත්තේ මිනිසාගේ පාරිසරික අහිතකර ක්‍රියාවලීන් වුව ද මිනිසා විසින් ම නැවතත් ස්වභාවදහම යථා තත්ත්වයට රැගෙන ආරක්ෂා කරමින් මානව පැවැත්ම ද ආරක්ෂා කරගැනීමට උත්සහ කරනු ලබයි.

මෙම චීන හරිත මහා ප්‍රාකාරයේ මූලාරම්භය වැන්ග් ජින්ග් නම් ගොවියාගේ ඒක පුද්ගල ව්‍යායාමයක් වුව ද ගෝබි කාන්තාරයේ ව්‍යප්තියට එරෙහිව පැළ සිටුවීම පසුකාලීන ව ‘හරිත මහා ප්‍රාකාරය’ නම් මහා දැවැන්ත ව්‍යාපෘතියක් බවට පත්වී ය. 2023 වන විට ගෝබි කාන්තාරයේ වනාන්තර ආවරණය 24.1% දක්වා ව්‍යප්ත කිරීමට චීනය අරමුණු කරගෙන ඇත. මොංගෝලීයාවේ සිට වයඹදිග චීනය දක්වා වර්ග සැතපුම් 500000ක භූමියක පැතිරුණු ගෝබි කාන්තාරය වැලි කුණාටුවලින් චීනයට අහිතකර ප්‍රතිඵල ගෙනදෙන්නකි. ගෝබි කාන්තාරය මගින් සෑම වසරක ම චීනයේ තණබිම් කිලෝමීටර 3600ක් අභිබවා යයි. සැම වසරක ම පාංශු කිලෝමීටර 2000ක පමණ දූවිලි කුණාටු ඇතිවේ. චීනයට පමණක් නොව ජපානය, උතුරු සහ දකුණු කොරියාවේ කෘෂිකාර්මික කටයුතු සඳහා මෙමගින් ඇතිකරන බලපෑම ඉමහත් ය. පර්යේෂකයන් පෙන්වා දෙන පරිදි චීනයේ ඉඩම්වලින් 27.4% කාන්තාරකරණයට ලක්ව ඇති අතර ජනතාව මිලියන 400කගේ ජීවන තත්ත්වයට එය බලපා තිබේ. කාන්තාරීකරණය වළක්වා ගැනීම කාලීන අවශ්‍යතාවයක් බවට පත් වී ඇත්තේ එබැවිනි.

මේ අනුව පසුගිය දශක 4 තුළ මෙම තුන්.උතුරු රැකවරණ වනාන්තර වැඩසටහන චීනයේ මුළු භුමි ප්‍රමාණයෙන් 10%කට වඩා වැඩි ප්‍රමාණයකින් වනාන්තර ආවරණය ඉහළ නැංවීමට උපකාරී වී ඇත. මෙම ව්‍යාපෘතියේ ප්‍රධාන අංගයක් බවට පත් වී ඇත්තේ ස්වීට් වෙච් (sweet vetch) නම් පඳුරු විශේෂය ගෝබි කාන්තාරය තුළ වැවීම ය. මෙම පඳුරු දුෂ්කර කාන්තාර තත්ත්වය තුළ පවා 80%ක සාර්ථක ප්‍රතිස්ථානීය වර්ධනයක් පෙන්නුම් කරන අතර වැලි රඳවාගැනීමට කදිම උපකාරයක් සළසයි. මෙම ව්‍යාපෘතිය සඳහා ශ්‍රම දායකත්වය සපයනු ලබන්නේ චීන ජාතිකයන් ම ය. ඔවුන් දින 4ක කාලයකට අක්කර 93ක භූමි භාගයක ගස් 31000ක් සිටුවීමේ දෛනික අරමුණ සහිත ව ස්වේච්ඡාවෙන් මෙම ව්‍යාපෘතිය සඳහා ශ්‍රම දායකත්වය සපයනු ලබයි. මානව වර්ගයාට එකමුතුව ක්‍රියා කළහොත් ජයගත නොහැකි කිසිවක් නොමැති බව සනාථ කිරීමට මෙම වෑයම කදිම නිදසුනකි. මෙම තුන්.උතරු රැකවරණ වනාන්තර වැඩසටහනෙහි නිල වශයෙන් ප්‍රකාශිත අරමුණ වන්නේ චීනයේ ගෝබි කාන්තාරයේ ව්‍යප්තිය වැලැක්වීමත් දේශීය ජනගහනයේ අවශ්‍යතා සඳහා අවශ්‍ය දැව ප්‍රමාණය ලබාදීමත් ය. එමෙන් ම ගෝබි කාන්තාරයේ සිට හමා එන වැලි කුණාටු චීනයට කඩාවැදීමට සුළං බාධකයක් ලෙසින් මෙම වනාන්තර පටිය ක්‍රියා කරනු ඇතැයි අරමුණු කර ඇත. 1978 වසරේදී ආරම්භ කරන ලද මෙය 2050 වන විට නිමකිරීමට සැළසුම් කර ඇත්තේ පළල අක්කර මිලියන 88ක් හා කිලෝමීටර 4500 භූමියක වන ව්‍යප්තිය සිදු කරමිණි.

පැළ සිටුවා ඇති ආකාරය ගුවනට පෙනෙන අයුරු

මෙම රුක් රෝපණ ව්‍යාපෘතියේ සාර්ථකත්වය නම් 2009 වනවිට කිලෝමීටර 500000කට වැඩි භූමි ප්‍රමාණයක් ආවරණය කරමින් ලොව විශාලතම කෘතිම වනාන්තරය බවට පත්වී තිබීම ය. 2009-2014 අතර කාලය තුළ රට පුරා වැලි කුණාටු සංඛ්‍යාතය පහෙන් එකකින් පහත වැටී ඇත. මෙලෙස ක්‍රියාත්මක වූ හරිත වන ව්‍යප්තිය මිනිසා විසින් තබන ලද යෝධ පියවරක් ලෙසින් සැලකේ. මන්දයත් මෙම හරිත පවුර මගින් එනම් කාන්තාරය වනාන්තරයක් බවට පත් කරලීම පෘථිවියේ කාළගුණය හා දේශගුණයේ විචලතාවයක් ඇති කිරීමට සමත් වනු ඇතැයි පර්යේෂකයන් දක්වා ඇත. චීන හරිත මහා ප්‍රාකාරය චීනය ආරක්ෂා කරන පවුරක් වී අවසන් ය. පරිසර හිතකාමී ක්‍රියාපිළිවෙත් මිනිසාගේ ප්‍රාණාරක්ෂාවත් ස්වභාවදහමේ ප්‍රශස්ත පැවැත්මත් සුරකිනු ඇත.

මෙවන් වූ හරිත ව්‍යාපෘතීන් අනාගත ලෝකය තිරසාර කිරීමට අත්‍යවශ්‍ය ම ය. ගිලිහී යමින් පැවතී ධනවාදී මානව රටා මුලිනුපුටා පරිසර හිතකාමී ව්‍යාපෘති සමග අත්වැල් බැඳගැනීම අනාගත පරිසර පද්ධති ප්‍රශස්තකරණය වීමට ප්‍රමාණවත් කාලයක් ඉතිරි කර දෙනු ඇත. කාන්තාරීකරණය සීමා කර කතරින් එතෙර වීමට හරිත ක්‍රියාකාරකම්වල අවශ්‍යතාවය සිතුවිල්ලක් පමණක් නොව යථාර්ථයක් බවට පත්කළ හැක්කේ ද මිනිසාට ම පමණි. හරිත සංස්කෘතියක් කරා එළඹීමේ යුගය ආරම්භ වී ඇත. අවශ්‍යතාවය වනුයේ මානව සමූහයා හරිත පවුරක් ලෙසින් ඒකරාශී වීම පමණකි.

ආශ්‍රිත ග්‍රන්ථ නාමාවලිය

Tiwari., A. 2021, How Chinese farmers are turning Gobi Desert Green.
Judy., S. 2021, What is the ‘Great Green Wall’ of China?
Alexandra., E.P. 2017, China’s ‘Great Green Wall’ Fights Expanding desert.
Stanway., D. The Great Green Wall: China’s farmers push back the desert one tree at a time.

ඒ. ඩබ්ලිව්. සී. එස්. වීරතුංග
සිව්වන වසර
භූගෝල විද්‍යා අධ්‍යයනාංශය
මානවශාස්ත්‍ර හා සමාජීයවිද්‍යා පීඨය
ශ්‍රී ජයවර්ධනපුර විශ්වවිද්‍යාලය

ගොඩබිම  මූලික සාගර ජල  දූෂණය ප්‍රධාන වශයෙන්  හේතු කාරක වන ක්‍රියාවලීන් අතර භූමිය මත කෙරෙන කටයුතු හේතු කොට  ගෙන සාගරයට  මුසුවන අප ද්‍රව්‍ය ප්‍රධාන වේ. එහි දී ගොවිතැන් කටයුතු, මාර්ග, ගොඩනැගිලි, වරාය, ඇල මාර්ග ඉදිකිරීමේ දී පස් අංශු හා කාබන්, නයිට්‍රජන්, පොස්පරස් හා ඛණිජ ද්‍රව්‍ය සාගරයට වැඩි  වශයෙන් මිශ්‍ර වේ. මෙය වඩාත් කැපී පෙනෙන්නේ වෙරළාශ්‍රිත කලාපයේ මෙවැනි ඉදිකිරීම් සිදු කිරීමේ දී ය. එහි දෙවැන්න වනුයේ, නාගරික හා ගෘහාශ්‍රිත අපද්‍රව්‍ය සාගරයට මුදා හැරීම යි. එහි දී වීදුරු, පොලිතින්, සිගරට් ආවරණ, පෙට්ටි, බෑග්, හිස් ආවරණ, මූඩි පියන්, සායනික අපද්‍රව්‍ය හා මළ ද්‍රව්‍ය සාගරයට එක් වේ. මේවා ආහාරයට ගන්නා සාගරික ජීවීන්ට මෙන් ම ඒ ආසන්නයේ ඇති කොරල්පරවලට ද බලපෑම් ඇතිවේ.

එසේ ම සාගරික ජලය දූෂණය කාර්මික අපද්‍රව්‍ය සාගරයට බැහැරලීමෙන් ද ඇතිවේ. එහි දී බැර ලෝහ වන Zn, Cu, Sn ආදිය අවසාධිත ස්වරූපයෙන් සාගරයට මුදා හැරුන ද සාගර ජලය කැළඹීමත් සමග ඔක්සිජනීකරණය වී විෂ උත්පාදනය කරයි. කෘෂිකාර්මික කටයුතු නිසා පරිසරයට එක්වන Cr, Hg, Cd වැනි බැර ලෝහ සාගරයට එක් වීම ද සාගරික ජලය දූෂණයට හේතු වේ. අස්වනු වැඩි කිරීමට, පළිබෝධ හා වල් පැළෑටි පාලනයට එක් කරන රසායනික ද්‍රව්‍ය කෘෂිකාර්මික කටයුතුවලට වඩාත් ඵලදායී වුව ද සාගරික ජලය දූෂණය කිරීමට හේතු වේ.

නාවික ප්‍රවාහනය මූලික, සාගර ජල දූෂණය අනෙක් ප්‍රධාන ආකාරය යි. එහි දී වාණිජ නැව්, මත්ස්‍ය බෝට්ටු, යුදමය හා පර්යේෂණ නැව් ආදීය ප්‍රවාහනයේ දී හා අනතුරුවලට පත් වීම නිසා එමගින් සාගර ජලය දූෂණය වේ. ශ්‍රී ලංකාව පෙර අපර දෙදිග නාවුක ගමන් මාර්ගයේ මධ්‍යස්ථ ව පිහිටීම නිසා මෙම ගැටලුවට ප්‍රබල ව මුහුණ දේ. මෑතක දී ශ්‍රී ලංකා මුහුදු තීරයේ සිදුවූ MT New Diamond හා X press pearl නාවික අනතුරු නිසා එම ගැටලුව ඉතා කෙටි කලක් තුළ පෙර නොවූ විරූ ලෙස ප්‍රබල විය.

පළමු සිදුවීම

ශ්‍රී ලංකාවේ නැගෙනහිර මුහුදු සීමාවේ දී 2020 සැප්තැම්බර් 03 දින අනතුරට පත් වූ MT New Diamond නෞකාව සම්බන්ධ සිදුවීම මින් පළමු සිදුවීම යි. මෙ.ටො. 270 000ට අධික බොරතෙල් ප්‍රවාහනය කරමින් කුවේටයේ සිට ඉන්දියාව දක්වා ගමන් කළ මෙම නෞකාව අනතුරට ලක්වන විට ශ්‍රී ලංකාවේ නැගෙනහිර වෙරළේ සිට නාවුක සැතපුම් 38ක් දුරින් ගමන් කරමින් තිබූ අතර මෙමගින් මෙටි්‍රක් ටොන් 1700ක පමණ ඉන්ධන සාගරයට මුසු විය. මෙහි බලපෑම ගණන් බැලීමට තරම් තාක්ෂණික සම්පත් ශ්‍රී ලංකාව සතු නොවුණ නිසා මූලික කරුණු කිහිපයක් මත පදනම් ව බලපෑම නිර්ණය කරන ලදි.

1. මත්ස්‍ය කර්මාන්තයට ඇති වූ අලාභය (Losses of the fisheries Industry)
2. දේපල හානිය (Property Losses)
3. සාගරික ජීවීන්ට වූ හානිය (Marine life damages)
4. සංචාරක කර්මාන්තයට වූ හානිය (Impacts on tourism) (Udara et al,2021)

දෙවන සිදුවීම

පළමු සිදුවීමෙන් මාස 08කට පසුව ශ්‍රී ලංකාවේ බටහිර වෙරළෙහි කොළඹ වරායට නුදුරින් අනතුරට පත් වූ නෞකාව මගින් ද විශාල සාගරික දූෂණයක් සිදුවිය. අනතුරට පත් වීමෙන් පසුව දින 12ක් පුරාවට වරින් වර ඇති වූ ගින්න හේතුවෙන් නැවේ ප්‍රවාහනය කරන ලද ටොන් 25කට අධික නයිටි්‍රක් ඇසිඩ්, සෝඩියම් හයිඩ්‍රොක්සයිඩ් හා සෙසු අහිතකර රසායනික ද්‍රව්‍ය හා ප්ලාස්ටික් මලු නිෂ්පාදනයට යොදා ගන්නා අමුද්‍රව්‍ය අඩංගු බහාලුම් 28ක් ද ඇතුළු ව ටොන් 300ට අධික ඉන්ධන සාගරයට මුසු විය.

කෙසේ නමුත් සෙසු රටවලට සාපේක්ෂ ව මෙහි බලපෑම වඩාත් ප්‍රබලව ශ්‍රී ලංකාව නතු වීමට මූලික වශයෙන් තෙවන ලොව රටක් ලෙස ආර්ථික වශයෙන් මන්දගාමී රටක් වීම ප්‍රබල ව බලපා ඇත.

1. ශ්‍රී ලංකාවේ මහා පරිමාණ සංචාරක ක්ෂේත්‍රයට එල්ල වූ බලපෑම

ශ්‍රී ලංකාව දූපතක් ලෙස පිහිටා තිබීම නිසා දෙස් විදෙස් සංචාරකයනගේ නොමද අවධානයට පාත්‍ර වී තිබේ. විශේෂයෙන් ම වෙරළ ක්‍රීඩා, වෙරළ සංදර්ශනය, කිමිදීම, රළ මත ලිස්සා යාම, කොරල්පර නැරඹීම, සූර්ය තපනය ඇතුළු ව විශාල සංචාරක ක්‍රියාකාරකම් සමුදායක් වෙරළ කලාපීය සංචාරක ආකර්ෂණ පාදක කර ගනිමින් සිදුකරයි. එහි දී ශ්‍රී ලංකාවේ නොගැඹුරු හා ස්වභාව සෞන්දර්යයෙන් අනූන සාගරික සම්පත් විභවතාවක් බවට පත්ව තිබේ. මේ නිසා ශ්‍රී ලංකාවේ ද.දේ.නි ට සංචාරක කර්මාන්තයෙන් ලැබෙන දායකත්වය සුලුපටු නො වේ. කෙසේ නමුත් මෑත කාලීන ව සිදු වූ සිදුවීම් ද සමග ඉතා කෙටි කාලයක් තුළ සාගරික ජලය වේගවත් දූෂණයකට ලක් වීම නිසා වෙරළ කලාපීය සංචාරක ආකර්ෂණය ද එහි බලපෑමට ලක් විය. ශ්‍රී ලංකාවේ නැගෙනහිර වෙරළ තීරයේ සිට දකුණු දිග වෙරළ තීරය හරහා බටහිර වෙරළ තීරය ද විශාල පාරිසරික හානියකට ලක් විය. මේ තත්ත්වය නිසා සංචාරකයන්ගේ පැමිණීම කොවිඩ් තත්ත්වය යටතේ සීමා වුව ද ජෛව ආරක්ෂණ ක්‍රමය යටතේ පවා සංචාරකයන්ට සංචාරක කටයුතුවල නුසුදුසු මිනිස් වාසයට අහිතකර ස්ථාන බවට පත් විය

මේ තත්ත්වය හේතුකොට ගෙන වාර්ෂික ව ශ්‍රී ලංකාවේ ද.දේ.නි ට සැළකිය යුතු දායකත්වයක් දක්වන සංචාරක ක්ෂේත්‍රය විශාල බලපෑමකට ලක් විය. ශ්‍රී ලංකාවේ වෙරළ කලාපීය සංචාරක ආකර්ෂණයවන මීගමුව, හික්කඩුව, ගල්කිස්ස, ගාල්ල, පානදුර, කලුතර, නිලාවේලි, පාසිකුඩා ආදී ප්‍රදේශවල සංචාරක කටයුතු සියල්ල මේ නිසා තාවකාලික ව අත්හිටුවීමට තීරණය කරන ලදි. වෙරළ ප්‍රදේශවල ක්ෂුද්‍ර ප්ලාස්ටික් තට්ටුවක් හා සාගර ජලයේ තෙල් පැල්ලම් අවට ප්‍රදේශ පුරා ම විහිදී යෑම තුළ සාගරික ජීවීන්ට හා කොරල්පරවලට ප්‍රබල හානියක් එල්ල විය. වෙරළ සංරක්ෂණ හා වෙරළ සම්පත් කළමනාකරණ දෙපාර්තමේන්තුව  දක්වන පරිදි ශ්‍රී ලංකාව අවට සාගරයේ 1800ට වැඩි සාමූද්‍රික මත්ස්‍ය විශේෂ, කැස්බෑවුන් විශේෂ හා දුර්ලභ සාගරික ක්ෂීරපායන් හා තර්ජනයට ලක් වූ ක්ෂීරපායින්ට වාසස්ථාන සපයයි. පිග්මි නිල් තල්මසුන් විශේෂයේ උප විශේෂයක් වන Balaenoptea musculs indica සත්ත්වයාට වාසස්ථාන සපයන ශ්‍රී ලංකාවේ සාගරය සංචාරක කටයුතුවලට ඉතා වැදගත්ය (De Vos et al.,2011). එවැනි වටිනාකමක් ඇති සාගරික ජෛව පද්ධතිය හා වෙරළ කලාපය විනාශයට ලක්වීම තුන්වන ලොව රටක් ලෙස ශ්‍රී ලංකාවේ ආර්ථිකයට ප්‍රබල බලපෑමක් එල්ල කරයි.

2. මත්ස්‍ය නිෂ්පාදන කර්මාන්තයට සිදුවූ බලපෑම හේතුවෙන් ශ්‍රී ලංකාවේ ආර්ථිකයට සිදු වූ බලපෑම

ශ්‍රී ලංකාවේ සාගරික මත්ස්‍ය නිෂ්පාදන පසුගිය දශක කිහිපය තුළ විවිධ සංවර්ධන ක්‍රියාකාරකම් හා වෙරළ කලාපීය ප්‍රසාරණ පීඩනය හා නැව් අනතුරු නිසා කැපී පෙනෙන ලෙස වෙනස්කම්වලට ලක්ව ඇත (Dayarathne,2011). ශ්‍රී ලංකාවේ දෛනික මත්ස්‍ය අවශ්‍යතාව සපුරා ගැනීමට සාගරික මත්ස්‍ය නිෂ්පාදන කර්මාන්තයෙන් ප්‍රබල පිටුවහලක් ලැබේ. මීගමුව, ගාල්ල ධීවර වරායන් මගින් බැහැරලන මත්ස්‍ය අපද්‍රව්‍ය සාගරයට මුදා හැරීම නිසා කාලානුරූපීව සාගරික ජලයේ BOD අගය සාමාන්‍යයෙන් පැවතිය යුතු අගයට වඩා වැඩි වීමක් හදුනාගත හැකි ය. BOD අගය ජලයේ ගුණාත්මකභාවය හා එහි ස්වභාවික ක්‍රියාකාරීත්වය හෝ ජලයේ ජෛව ප්‍රජාවට වාසය කිරීමට සුදුසු දැයි තීරණය කරන වැදගත් නිර්ණායකයකි (EPA, 2001). කෙසේ නමුත් මෙම තත්ත්වයට වඩා මෑතක දී සිදුවූ නාවික යාත්‍රා දෙකක් ඉතා කෙටි කාලපරාසයක් තුළ අනතුරට ලක්වීම වඩාත් කැපීපෙනෙන ලෙස මත්ස්‍ය නිෂ්පාදන කර්මාන්තයට බලපෑම් එල්ල කර තිබේ. මේ තත්ත්වය තුළ මත්ස්‍ය අපනයනය තුළින් ලබන ආදායම මෙරට ආර්ථිකයට අහිමි වීම තුන්වන ලොව රටක් ලෙස ආර්ථිකමය වශයෙන් සෘණාත්මක බලපෑමකි. ඒ බව ශ්‍රී ලංකාවේ මත්ස්‍ය හා මත්ස්‍ය නිෂ්පාදන අපනයනය පිළිබඳ දත්ත මගින් තහවුරු වේ.

ශ්‍රී ලංකාවේ ප්‍රධාන මත්ස්‍ය හා මත්ස්‍ය නිෂ්පාදන ගැනුම්කරුවන් වනුයේ ප්‍රංශය, ඉතාලිය, ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය, ජර්මනිය, එක්සත් රාජධානිය හා ජපානයයි (EPA, 2001). කෙසේ නමුත් පසුගිය වසර කිහිපයේ දී එම රටවලට අපනයනය කළ මත්ස්‍ය නිෂ්පාදනවලින් ලැබූ ආදායම වර්ධනය වී තිබුණ ද 2020 හා 2021 වසර වලදී පිළිවෙලින් එය ඇ.ඩො.මි 202.84 හා 158.5 දක්වා පහළ බැස ඇත්තේ අසාමාන්‍ය වේගයකිනි. ඊට බලපෑ ප්‍රධාන හේතුවක් ලෙස ඉතා කෙටි කාලයක දී සාගර ජලය වේගයෙන් දූෂණය වීම නිසා මත්ස්‍ය සම්පත විනාශ වීම බව නිගමනය කළ හැකි ය. මෙය ශ්‍රී ලංකාව වැනි සංවර්ධනය වෙමින් පවතින රටකට ප්‍රබල බලපෑම් එල්ල කරයි.

3. ධීවර ප්‍රජාව බලපෑමට ලක් වීම හා ශ්‍රී ලංකාවේ ආර්ථිකය

ශ්‍රී ලංකාවේ වෙරළ තීරය පාරිසරිකමය වශයෙන් ප්‍රතිලාභ ජනනය කරනවා සේම සමාජ ආර්ථිකමය වශයෙන් ද ප්‍රතිලාභ රැසක් අත්පත් කරදීමට සමත් වී තිබේ. සමස්ත ජන සංඛ්‍යාවෙන් 25්‍රක් වෙරළබඩ කලාපයේ වාසය කරන අතර ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාස 74ට අයත් වේ. ඔවුන් ප්‍රධාන ජීවනෝපාය ලෙස වෙරළ හා සාගරික සම්පත් ආශ්‍රිත රැකියාවල නිරත වේ (Koralagama,2008). මේ හේතුව නිසා සාගරික සම්පත සංරක්ෂණය කර ගැනීමෙහි වටිනාකමෙහි සෘජු ප්‍රතිලාභ ලබන්නන් බවට පත් වන්නේ වෙරළ කලාපයේ වාසය කරන ධීවර ප්‍රජාවයි. ඔවුන් සිය ජීවනෝපාය ලෙස ධීවර වෘත්තියෙහි නියැලෙමින් ශ්‍රී ලංකාවේ දළ දේශීය නිෂ්පාදිතය සදහා ඉතා සුවිශේෂී කාර්යභාරයක් ඉටු කරයි.

මෑත කාලීනව ශ්‍රී ලංකාව මානව ක්‍රියාකාරකම් අනවශ්‍ය ආකාරයට සාගරික පරිසර පද්ධතියට මැදිහත් වීමෙහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස සිදුවූ නැව් අනතුරු හේතු කොටගෙන මෙම ධීවර ප්‍රජාව බලපෑමට ලක් වූ අතර එය තුන්වන ලොව රටක් ලෙස ශ්‍රී ලංකාවේ ආර්ථිකයට විශාල බලපෑමක් එල්ල කරන ලදි. එහි දී විශේෂයෙන් ම ධීවර ප්‍රජාවගේ ධීවර ආම්පන්න හා උපකරණ නැව් අනතුරට පත් වීමත් සමග භාවිතයට ගත නොහැකි තත්ත්වයට පත් වීම හා මත්ස්‍ය අස්වනු අඩු වීම හේතුකොටගෙන ධීවර ප්‍රජාවට වන්දි මුදල් ගෙවීමට ද ශ්‍රී ලංකා රජයට සිදුවිය. මෙය අමතර වශයෙන් දැරීමට සිදුවන වියදමක් නිසා එය ශ්‍රී ලංකාවේ ආර්ථිකයට වැඩි බලපෑමක් එල්ල වීමට හේතුවිය.

4. සාගරයට ඇති වන බලපෑම් අවම කිරීමට දැරීමට සිදුවන පිරිවැය

මෙම සිතියමට අනුව ශ්‍රී ලංකාව පෙර අපර දෙදිග තෙල් ප්‍රවාහනයේ කේන්ද්‍රස්ථානයක් බවට පත්ව තිබේ. මේ නිසා විශාල නැව් සංඛ්‍යාවක් වාර්ෂික ව ශ්‍රී ලංකාවේ බහිෂ්කාර ආර්ථික කලාපය (EEZ) හරහා ගමන් කරයි. මෙලෙස ශ්‍රි ලංකාවේ මුහුදු සීමාව හරහා වාර්ෂිකව ටොන් මිලියන 525ට අධික තෙල් ටැංකි සහිත නැව් ගමන් කරන අතර එමගින් ශ්‍රී ලංකාව අවට සාගරයට දැඩි අවධානමක් පවතී (Bay of Beng al, Large Marine Eco system project, 2003). ඊට අමතර ව ත්‍රිකුණාමලයේ තෙල් ටැංකි පර්යන්තයේ ක්‍රියාකාරීත්වය වෙරළ කලාපයේ වේගවත් කාර්මීකරණය වරාය සංවර්ධනය හා නව වරාය පර්යන්ත ඉදි කිරීම නැව් නඩත්තු කටයුතු (Marine Environment Protection Authority) ශ්‍රී ලංකාවේ මුහුදු සීමාවේ ජල දූෂණය වේගවත් කරයි. නැව් අනතුරට පත් වීම නිසා එම සාගරික සීමාවට අයත් රාජ්‍ය විසින් දැරිය යුතු පිරිවැය ප්‍රධාන අංශ කිහිපයක් යටතේ පෙලගැස්විය හැකිය.

1. තෙල් කාන්දුව සම්බන්ධ පිරිවැය (Oil spill cost)
2. දේපල හානිය සම්බන්ධ පිරිවැය (Property damage cost)
3. ආබාධ හා මරණ සම්බන්ධ පිරිවැය (Cost associated with injuries and deaths)
4. වක්‍ර පිරිවැය (Indirect cost) (Toochukwu, 2017)

තුන්වන ලෝකයේ මන්දගාමී ආර්ථික වර්ධන වේගයක් සහිත ශ්‍රී ලංකාවට සාගරික ජල දුෂණය අවම කිරීමට තරම් හැකියාවක් නොමැත. MT New Diamond නෞකාව ශ්‍රි ලංකාවේ නැගෙනහිර මුහුදේ දී ගිනි ගැනීමට ලක් වීමේ සිදුවීම සම්බන්ධ ව ශ්‍රී ලංකාව විසින් දරන ලද පිරිවැය රු. මිලියන 400 ට අධික වේ. (Farzan”2020). කෙසේ නමුත් ප්‍රවෘත්ති වාර්තා තුළින් එම වන්දි මුදල ලැබුණු බවට ප්‍රකාශ වුව ද සාගරික දූෂණයට අදාළ සමස්ත වන්දි මුදල ලැබී නැති බව පසුව අනාවරණය විය (Fernando” 2020).

මේ ආකාරයට බාහිරින් පැමිණෙන අනවශ්‍ය ගැටලු නිසා හා ඊට අදාළ වන්දි මුදල් ප්‍රමාණවත් පරිදි නොලැබීයාම හේතු කොටගෙන, එම වන්දි මුදල් නොලැබී යාමට අමතර ව විශාල සාමුද්‍රික පරිසර ගැටලු ප්‍රමාණයක් නිර්මාණය වී එමගින් ඇතිවන අතුරු ප්‍රතිඵල ගණනාවකට ශ්‍රි ලංකාව මුහුණ දෙමින් සිටීම ආර්ථික සංවර්ධන වේගය මන්දගාමී කිරීමට හේතුවක් බවට පත්ව තිබේ.

සමාලෝචනය

වර්තමාන ශ්‍රී ලංකාවේ සමස්ත ජනගහනයෙන් 1/3 ක් වාසය කරන්නේ වෙරළ කලාපයේ ය. ඊට අමතර ව කර්මාන්තවලින් 80% ක් හා සංචාරක යටිතලවලින් බහුතරයක් පිහිටා ඇත්තේ ද එම කලාපයේ ය. වෙරළබඩ පරිසරය හා එහි ඇති වටිනා සම්පත් සමුදාය හේතුකොට ගෙන මෙලෙස අධි ජන සංකේන්ද්‍රණය නිසා එය සාගරික ජල දූෂණය වර්ධනය වීමට ගොඩබිමේ මුලික හේතුකාරක ගණනාවක් උත්පාදනය කරයි. එමෙන් ම පෙරදිග හා අපරදිග යා කෙරෙන සාගරික ගමන් මාර්ගය ද ශ්‍රී ලංකාවේ බහිෂ්කාර ආර්ථික කලාපය ආසන්නයෙන් වැටී තිබීම නිසා නාවික කටයුතුවල දී සාගරයට මුදා හැරෙන විවිධ අපද්‍රව්‍ය හා දූෂකකාරක නිසා ද ශ්‍රී ලංකාවේ සාගරික ජල දූෂණය වේගවත් වී ඇත. කෙසේ නමුත් මෙම තත්වය ශ්‍රී ලංකාව වැනි සංවර්ධනය වෙමින් පවතින රටකට ප්‍රබල තර්ජනයක් බවට පත්ව ඇත්තේ ඌණ සංවර්ධිත ආර්ථිකය හා සාගරික දූෂණය අවම කර ගැනීමට අවශ්‍ය තාක්ෂණික සම්පත් හා බුද්ධිමය සම්පත් නොමැතිකම නිසා ය. මෙම හේතු නිසා සාගරික ජල දූෂණය වේගවත් වී සාගරික සම්පත් හායනය වී උග්‍ර පාරිසරික ගැටලු ගණනාවකට මුහුණ දීමට ශ්‍රී ලංකාවට සිදුවේ. මේ හේතුව නිසා ශ්‍රී ලංකාවේ පරිබහිෂ්කාර ආර්ථික කලාපය විනාශ වීමත් සමග ආර්ථික ගැටලු සමුදායකට ශ්‍රී ලංකාව පාත්‍ර වී ඇත.

ආශ්‍රිත ග්‍රන්ථ

1. Abeysekara, G.L.R. (1991). World Maritime University Dissertations,1019.
2. Arachchige, U.S.P.R. Sathsara, K.L.T. Preethika, P. Miyuranga, K.A.V. Silva, S.J.D. and Thilakarathne, D.C. (2021). The Impact of shipping on Marine Environment –A study of Sri Lankan water ways. International Journal of Scientific Engineering and Science,7:30-38.
3. Bay of Bengal Large Marine Eco System Project. (2003). National Report of Sri Lanka on the Formulation of a Transboundary Diagnostics Analysis and Strategic Action plan for the Bay of Bengal Large Marine Eco System Programme.
4. Dayarathne, P. (2011). Environmental Aspects of Marine Fisheries of Sri Lanka, National Aquatic Resourses Research & Development Agency, Crow Island, Colombo 15, Sri Lanka.
5. De Vos, A. Brownell, R. L., Tershy, B., & Croll, D. (2016). Anthropogenic Threats and Conservation Needs of Blue Whales, Balaenoptera musculus indica, around Sri Lanka. Journal of Marine Biology, 2016, 8420846.
6. EPA. (2001). Parameters of Water Quality, Interpretation Standards, Environmental Protection Agency, Sri Lanka.
7. Farzan, Z. (2020h, October 3). MT New Diamond towed away defying MEPA and AG advice. News 1st. https://www.newsfirst.lk/2020/10/03/mt-newdiamond-towed-away-defying-mepa-and-ag-advice/
8. Fernando, A. (2020, October 6). MT New Diamond owners settle interim claim of Rs. 442 m. Daily FT. http://www.ft.lk/news/MT-New-Diamond-owners-settleinterim-claim-of-Rs-442-m/56-707042.
9. Koralagama, D. (2008). Community perception towards a setback area: a case study in Galle district, Sri Lanka. IIFET 2008 Vietnam.
10. Sri Lanka Export Development Board,2020.
    Toochukwu, E. (2017). The Economic Impacts of Marine Accidents in Nigeria, Liverpool John Moors University Dissertations.

එච්. එල්. ශානිකා මධුෂානි
සිව්වන වසර
භූගෝලවිද්‍යා අධ්‍යයනාංශය